LexThe Punjab Anti Red Tape Act, 2021.
Punjab · state statute
Open in Lexace · Ask the AI about this actPUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
146
EXTRAORDINARY
Published by Authority
CHANDIGARH, SATURDAY , JULY 12, 2025
(ASADHA 21, 1947 SAKA)
ftXkBe nB[[g{oe
wIw{B gzB/
Gkr I n?eN
1H nzfwqs;o ;ZfGnkuko ns/ ;?o^;gkNk ftek;
nEkoNh n?eN, 2016
(2016 dk gzikp n?eN BzH 42)
2H gzikp b'e ;/tk gqdkB eoB ftZu gkodoPsk
ns/ itkpd/jh n?eN, 2018
(2018 dk gzikp n?eN BzH 16)
3H gzikp ;wkfie ;[[oZfynk n?eN, 2018
(2018 dk gzikp n?eN BzH 8)
4H gzikp Ikpskgq;sh fto'Xh n?eN, 2021
(2021 dk gzikp n?eN BzH 14)
Gkr II nkovhB?A;
e'Jh BjhA
Gkr III nXhB ftXkBekoh
e'Jh BjhA
Gkr IV do[[;sh gouhnK, g[[Bo gqekPBktK
ns/ pdb/ gzB/
e'Jh BjhA
( xcii )
... 167-176
... 177-185
... 147-152
... 153-166
______
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
147
Gkr^1
gzikp ;oeko
ekBz{Bh ns/ ftXkfBe eko^ftjko ftGkr
nfX;{uBk
fwsh 11 i[[bkJh, 2025
BzH 18$GLe$2025H^ nzfwqs;o ;ZfGnkuko ns/ ;?o^;gkNk ftek;
nEkoNh n?eN, 2016 dk gzikph nB[[tkd okigkb gzikp dh ;sk Bkb gqekPs
ehsk iKdk j? ns/ gzikp oki GkPk n?eN, 1967 (1967 dk gzikp n?eN BzH 5)
dh Xkok 6^T nXhB fJj T[; dk ;Zsk :[[es gkm ;wfMnk ikt/rk .
DEPARTMENT OF LEGAL AND LEGISLATIVE AFFAIRS
NOTIFICATION
The 11th July, 2025
No. 18/L.C./2025.- The Translation in Punjabi of the Amritsar Culture
and Tourism Development Authority Act, 2016 is hereby published under the
authority of the Governor of Punjab and shall be deemed to be the authoritative
text thereof in Punjabi under section 6-A of the Punjab Official Language Act,
1967 (Punjab Act No.5 of 1967)
nzfwqs;o ;ZfGnkuko ns/ ;?o-;gkNk ftek; nEkoNh n?eN, 2016
(2016 dk gzikp n?eN BzL 42)
nzfwqs;o ftZu ;?o ;gkN/ B{z T[sPkfjs eoB ns/ T[; dk ftek; eoB
bJh T[fbys y/soK iK ;EkBK, ;/tktK$YKfunK d/ nKY-r[nKY iK nkb/-d[nkb/
gfooZyD, ;KG-;zGkb, ;|kJh, Io{oh ;/tktK dh g{osh bJh T[gpzX fit/A
fpibh, gkDh ;gbkJh, ;[zdoheoB ns/ ;wkoe o"PBh, ;|kJh, ;VeK dh
;jh ;KG-;zGkb ns/ m'; ofjzd d/ fBgNko/ bJh fJZe nEkoNh d/ rmB dk
T[gpzX eoB bJh fJZe n?eN.
Gkos rDoki d/ ;skjNt/A ;kb ftZu gzikp oki d/ ftXkB wzvb
d[nkok j/m-fby/ nB[;ko fJj n?eN pD/L-
1H (1) fJ; n?eN B{z nzfwqs;o ns/ ;?o-;gkNk ftek; nEkoNh
n?eN, 2016 fejk ik ;e/rk.
(2) fJj ;oekoh rIN ftZu gqekPB dh sohe s'A Bk|I ns/
gqGkth j't/rk.
;zy/g BK ns/ nozG.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
148
2H fJ; n?eN ftZu, i/eo gq;zr j'o soQK Bk b'V/,^
(T)"nEkoNh" dk wsbp j? nzfwqs;o ;ZfGnkuko ns/ ;?o-;gkNk
ftek; nEkoNhl
(n)"ekoiekoh ew/Nh" dk wsbp j? Xkok 5 nXhB rms ekoiekoh
ew/Nhl
(J)"|zv" dk wsbp j? nEkoNh dk |zvl
(;)";oeko" dk wsbp j? gzikp oki dh ;oeko ftZu ;?o-;gkNk ns/
;ZfGnkukoe wkwb/ ftGkrl
(j) "w[eZoo" dk wsbp j? fJ; n?eN nXhB pDkJ/ rJ/ fB:wK d[nkok
w[eZool
(e)"ftfB:w" dk wsbp j? fJ; nXhB nEkoNh d[nkok pDkJ/ rJ/
ftfB:wl
(y) "T[fbys y/so" dk wsbp j? Xkok 3 nXhB T[fbys y/sol ns/
(r)";?o-;gkNk g[fb; " dk wsbp j? Xkok 6 ftZu do;kJh rJh ;?o-
;gkNk g[fb;.
3H (1) fJj n?eN nzfwqs;o d/ j/m-fby/ ftok;sh, ;?o-;gkNk ns/
;ZfGnkukoe EktK, fit/A fe nEkoNh tZb'A fJBK pkps T[fbys ehsk frnk j't/,
s/ 500 whNo s'A 750 whNo d/ x/o/ ftZu bkr{ j't/rk, noEksL-
(i) ;qh ;toB wzdol
(ii) ;qh d[ofrnkDk wzdol
(iii) okw shoE wzfdol
(iv) r'fpzdrVQ febQkl
(v) NkT{B jkbl
(vi) gB'owkl ns/
(vii) nopB jkN.
(2) fJj j/m-fbfynK s/ th bkr{ j't/rk, noEksL-
(i) ;kohnK fJwkosK d/ ;kjwD/ tkb/ gk;/l ns/
(ii) ;VeK, u"eK ns/ rbh coBhuo (NkT{B jkb s'A ;toB
wzdo ns/ pkjo ikD d/ o;s/).
(3) fJj j/m-fbyhnK ;/tktK s/ th bkr{ j't/rk, noEksL-
(i) jkg nkB ns/ jkg nkc pZ; ;/tkl ns/
gfoGkPktK.
bkr{ j'Dk.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
149
(ii) ibEbh pZ; ;/tk.
(4);oeko ;w/A ;w/A s/ nfX;{uBk d[nkok, e'Jh j'o irQk$;/tktK$YKu/Pk wb e o ; e d h j ? .4H (1) fJ ; n ? e N d / gq : ' i BK B{ z f; o/ u k VQ B b J h fJ Z e n Ek oNh j ' t / r hfi; B{z nzfwqs;o ;ZfGnkuko ns/ ;?o-;gkNk ftek; nEkoNh fejk ik ;e/rk.
fJj nEkoNh T[fbys y/soK ftZu ezw eoB bJh ;woZE j't/rh.
(2) nEkoNh j/m-fbfynK s'A fwb e/ pD/rh,-
(T) w[Zy wzsoh, gzikpl L u/now?B
(n) T[g w[Zy wzsoh, gzikpl L ;fj-u/now?B
(J) wzsoh, ;?o-;gkNk ns/ L w?Apo
;ZfGnkukoe wkwb/, gzikp
(;) wzsoh, ;EkBe ;oeko, gzikpl L w?Apo
(j) w[Zy ;eZso, gzikp ;oekol L w?Apo
(e) tXhe w[Zy ;eZso$ L w?Apo
gqw[Zy ;eZso, gzikp ;oeko,
ftZs ftGkrL
(y) tXhe w[Zy ;eZso$ L w?Apo
gqw[Zy ;eZso, gzikp ;oeko,
;EkBe ;oeko ftGkrl
(r) gqw[Zy ;eZso, w[Zy wzsoh, gzikpl L w?Apo
(x) gqw[Zy ;eZso, gzikp ;oeko, L w?Apo
;?o-;gkNk ns/ ;ZfGnkukoe
wkwb/ ftGkrl
(C) gqw[Zy ;eZso, L w?Apo
T[g w[Zy wzsoh, gzikp
(u) ;eZso, b'e ;zgoe, gzikpl L w?Apo
(S) seBheh ;bkjeko, L w?Apo
w[Zy wzsoh, gzikpl ns/
(i) vkfJo?eNo, ;?o-;gkNk ns/ L w?Apo-;eZso
;ZfGnkukoe wkwb/.
nEkoNh dk rmB.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
150
(3) fJ; n?eN ftZu doi fe;/ rZb d/ j[zfdnK j'fJnK th, nEkoNh,
j'o ;EkBe nEkoNhnK dhnK PeshnK ns/ ekoiK fit/A fe eo, ;?Z; nkfd
brkT[D tor/ wkwfbnK ftZu fe;/ th sohe/ Bkb dyb BjhA d/t/rh.
(4) ;oeko nfX;{uBk d[nkok fJ; dk ekoB fdzd/ j'J/ nEkoNh
ftZu fe;/ j'o w?Apo B{z Pkwb iK jNk iK BkwId eo ;edh j?.
5H nEkoNh d/ fdB-gqsh-fdB d/ ezw B{z fBGkT[D bJh fJZe ekoiekoh
ew/Nh j't/rh. ekoiekoh ew/Nh j/m-fbfynK s'A fwb e/ pD/rh,-
(T) fvgNh efwPBo, nzfwqs;ol L w[Zy ekoiekoh
nfXekoh
(n) ;pzXs g[fb; fvgNh efwPBol L w?Apo
(J) vkfJo?eNo, ;?o-;gkNk ns/ L w?Apo
;ZfGnkukoe wkwb/, gzikpl ns/
(;) efwPBo, Bro fBrw, nzfwqs;o.L w?Apo-;eZso
6H T[fbys y/soK ftZu nkT[D tkb/ ;?bkBhnK B{z ;[oZfynsk, ;[oZfynk ns/
;jkfJsk gqdkB eoB bJh rqfj wkwb/ ftGkr d[nkok fJZe ;?o-;gkNk g[fb;
dk T[gpzX ehsk ikt/rk.
7H nEkoNh fJBQK bJh fIzw/tko j't/rh,-
(i) T[fbys y/soK d/ gqpzXB, ;KG-;zGkb, wzvheoD ns/ ;zukbB
bJh ;kohnK ;orowhnK, ;wkrwK, tk;sfte tk;st P'n,
;kfynks gqdoPBK nkfd, gq'i?eNK ns/ fJ; Bkb nB[;zre
j'o wkwfbnK dh :'iBkpzdh, skbw/b ns/ bkr{ eoB bJhl
(ii) T[fbys y/soK ftZu ;|kJh ekoiK dk ;zukbB ns/ ;KG-;zGkb
bJhl
(iii) ;toB wzdo d/ B/V/ fJwkosK d/ ;kjwD/ tkb/ gk;/ dk ;zukbB
ns/ ;KG-;zGkb ns/ T[fbys y/soK ftZu ;kjwD/ tkb/ gk;/ dk
o?r{b/Noh ezNo'b bJhl
(iv) T[fbys y/soK ftZu o"PBh dk ;zukbB ns/ ;KG-;zGkbl
(v) T[fbys y/soK ftZu ;w[Zu/ p[fBnkdh YKu/ dk ;zukbB ns/
;KG-;zGkbl
(vi) T[fbys y/soK ftZu ;kohnK Bkrfoe ;j{bsK dh d/yGkb ns/
;KG-;zGkbl
ekoiekoh ew/Nh.
;?o-;gkNk g[fb;. nEkoNh dh fIzw/tkoh.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
151
(vii) ;w[Zuk ;otgZyh ftek; eoBk fi; ftZu ekB|oz;K ns/ ;?whBko
ns/ ;ko/ ekoi eotkT[D/ Pkwb jB i' ;?o-;gkNk ns/ ;?bkBhnK
dh nkwd tXkT[D bJh Io{oh j'Dl
(viii) ;oeko d[nkok ;w/A ;w/A s/ T[fbys ehs/ ik ;eD tkb/ T[fus
Ikps/ dh gkbDk eoB s'A pknd nkgD/ ekoiK B{z fBGkT[D
bJh fe;/ th ftnesh, r?o ;oekoh ;zrmB, J/iz;h iK pkvh
Bkb w[nkfJdk eoBkl ns/
(ix) ;?o-;gkN/ B{z T[sPkfjs eoB d/ fjZs ftZu, fit/A nEkoNh ;w/A
;w/A s/ |?;bk eo/, e'Jh j'o ;orowh.
8H nEkoNh dhnK rshftXhnK B{z f;o/ ukVQB bJh, |zv oki ;oeko
d[nkok oki ;oeko dh nkpekoh Bhsh iK fe;/ j'o ;o's d/ nXhB fJeZm/ ehs/
;?Z; s'A w[jZJhnk eotkfJnk ikt/rk, fit/A fe w[eZoo ehsk frnk j't/.
9H nEkoNh, ;oeko dh gqtkBrh Bkb, nfijhnK n;kwhnK dh ouBk
eo ;edh j? ns/ nfij/ nfXekohnK ns/ j'o eowukohnK B{z fB:[es eo
;edh j?, fit/A fe fJj nkgD/ ekoiK B{z e[PbsK Bkb fBGkT[D bJh Io{oh ;wM/.
10H e'Jh ftnesh i' T[fbys y/soK B{z BPN eodk j?, o{g ftrkVdk j?,
jNkT[Adk j?, jkBh gj[zukT[Adk j?, e{Vk fyzvkT[Adk j? iK yso/ ftZu gkT[Adk j?, T[;
B{z iK sK fszB wjhfBnK sZe dh e?d iK I[owkB/ dh ;Ik , i' gzi jiko o[gJ/
sZe tXkfJnk ik ;edk j? iK d'tK Bkb ;Ik fdZsh ik ;e/rhL
gozs{ gzikp Brogkfbek fBrw n?eN, 1976 ns/ gqkuhB, ;wkoe
;zGkb n?eN, 1904 iK fe;/ j'o n?eN nXhB ngokXK, i' T[fbys y/soK s/
bkr{ j't/, B{z ;pzXs n?eNK nXhB BfiZfmnk ikt/rk.
11H (1) ;oeko, nfX;{uBk d[nkok, fJ; n?eN d/ gq:'iBK B{z f;o/
ukVQB bJh fB:w pDk ;edh j?.
(2) fJ; Xkok nXhB pDkfJnk jo/e fB:w, T[; d/ pDkJ/ ikD
fgZS'A, fizBh S/sh j' ;e/, oki ftXkB wzvb d/ ;dB nZr/ id T[j d; fdBK
dh e[Zb w[Zds bJh fJibk; ftZu j?, oZfynk ikt/rk, i' fe fJZe fJibk; ftZu
iK d' iK tZX eqwtosh fJibk;K ftZu g{oh j' ;e/rh, ns/ i/, fJ; fJibk;
d/, fi; ftZu T[j fJ; soQK oZfynk iKdk j? iK T[go'es eqwtosh fJibk;K
d/ r[IoB s'A gfjbK, ;dB T[; fB:w ftZu e'Jh o{gG/d eoB bJh ;fjws j'
iKdk j? iK ;dB ;fjws j' iKdk j? fe nfijk fB:w BjhA pDkfJnk ikDk
nEkoNh bJh |zv. nEkoNh d/ nfXekoh ns/ eowukoh. ngokX ns/ vzB. fB:w pDkT[D dh Pesh.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
152
ukjhdk sK T[j fB:w fJ; s'A fgZS'A, e/tb nfij/ o{gG/d ehs/ o{g ftZu gqGkth
j't/rk iK, fijh fe ;{os j't/, gqGkth BjhA j't/rkl n?go nfij/ fe;/ o{gG/d
iK oZd eoB dk T[; fB:w nXhB gfjbK ehsh rJh iK b'g ehsh ikDh fe;/
rZb dh ikfJIsk s/ gqshe{b gqGkt BjhA gkt/rk.
12H nEkoNh, ;oeko dh g{ot gqtkBrh Bkb, fJ; n?eN d/ gq:'iBK B{z
f;o/ ukVQB bJh, fJ; n?eN d/ T[gpzXK ns/ fJ; d/ nXhB pDkJ/ rJ/ fB:wK
d/ n;zrs Bk j'D tkb/ ftfB:w pDk ;edh j?.
wBdhg gzB{,
gqw[Zy ;eZso, gzikp ;oeko,
ekB{zBh ns/ ftXkfBe eko-ftjko ftGkr.
3446/7-2025/Pb. Govt. Press, S.A.S. Nagar.
ftfB:w pDkT[D dh Pesh.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
153
Gkr^1
gzikp ;oeko
ekBz{Bh ns/ ftXkfBe eko^ftjko ftGkr
nfX;{uBk
fwsh 11 i[[bkJh, 2025
BzH 19$GLe$2025H^ gzikp b'e ;/tk gqdkB eoB ftZu gkodoPsk
ns/ itkpd/jh n?eN, 2018 dk gzikph nB[[tkd okigkb gzikp dh ;sk Bkb
gqekPs ehsk ikAdk j? ns/ gzikp oki GkPk n?eN, 1967 (1967 dk gzikp
n?eN BzH 5) dh Xkok 6^T nXhB fJj T[; dk ;Zsk :[[es gkm ;wfMnk ikt/rk .
DEPARTMENT OF LEGAL AND LEGISLATIVE AFFAIRS
NOTIFICATION
The 11th July, 2025
No. 19/L.C./2025.- The Translation in Punjabi of the Punjab
Transparency and Accountability in Delivery of Public Service Act, 2018 is
hereby published under the authority of the Governor of Punjab and shall be
deemed to be the authoritative text thereof in Punjabi under section 6-A of the
Punjab Official Language Act, 1967 (Punjab Act No.5 of 1967)
gzikp b'e ;/tk gqdkB eoB ftZu gkodoPsk ns/ itkpd/jh n?eN, 2018
(2018 dk gzikp n?eN BzL 16)
gzikp oki d/ gkso ftnesh B{z nB[pzXs ;wK ;hwktK d/ nzdo ;/tktK
gqdkB eoB ftZu gkodoPsk ns/ itkpd/jh bJh T[gpzX eoB ns/ fJ; Bkb
;pzXs ns/ fJ; Bkb nB[;zre wkwfbnK bJh fJZe n?eN.
Gkos rDoki d/ T[BZQsot/A ;kb ftZu gzikp oki d/ ftXkB wzvb d[nkok
j/m-fby/ nB[;ko fJj n?eN pD/L-
1H (1) fJ; n?eN B{z gzikp b'e ;/tk gqdkB eoB ftZu gkodoPsk
ns/ itkpd/jh n?eN, 2018 fejk ik ;e/rk.
(2) fJj ;oekoh rIN ftZu fJ; d/ gqekPB dh sohe s'A Bk|I
ns/ gqGkth j't/rk.
2H fJ; n?eN ftZu, i/eo gq;zr j'o soQK Bk b'V/,^
(T) "itkpd/jh" dk wsbp j? b'e ;/tk gqdkB eoB ftZu G[Zb ns/
tXheh d/ fGzB-fGzB ezwK bJh b'e ;/te dh itkpd/jhl
gfoGkPktK. ;zy/g BK ns/ nozG.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
154
(n) "nghbeosk" dk wsbp j? T[j ftnesh fi; B/ fJ; n?eN
nXhB nghb iK BIo;kBh dkfJo ehsh j?l
(J) "nghbh nEkoNh" dk wsbp j? fJZe nfXekoh, fi; B{z Xkok
3 nXhB fJ; soQK nfX;{fus ehsk frnk j?l
(;) "w[Zy efwPBo" dk wsbp j? Xkok 12 nXhB fB:[es w[Zy
efwPBol
(j) "efwPB" dk wsbp j? Xkok 12 nXhB rms gzikp gkodoPsk
ns/ itkpd/jh efwPBl
(e) "ftGkr" dk wsbp j? gzikp ;oeko dk ;pzXs ftGkrl
(y) "BkwId nfXekoh" dk wsbp j? gkso ftnesh B{z b'e ;/tk
gqdkB eoB bJh Xkok 3 nXhB nfX;{fus ehsk frnk
nfXekoh iK eowukohl
(r) "fJb?eNqkfBe ftXh" dk wsbp j? fe;/ th ;/tk B{z fJb?eNqkfBe
s"o s/ gqdkB eoB bJh e'Jh th sohek, nwb iK gq:'r fi;
ftZu, go fJ; sZe ;hws BjhA, ;oeko s'A ;oeko, ;oeko
s'A Bkrfoe iK ;oeko s'A tgkoe b?D-d/D, v/Nk ndbk-pdbh
ns/ j'o fvihNb ;gbkJh b?D-d/D Pkwb jB, Gkt/A T[j Jh-
w/b, w'pkJhb T[geoD, ;wkfie whvhnk, ebkT{v ezfgT{fNzr,
d;skt/I gqpzXB, nktkI iK v/Nk ;zuko iK j'o soQK ;zukbD
ehs/ iKd/ jBl
(x) "fJb?eNqkfBe ;/tk gqdkB eoBk" dk wsbp j? fJb?eNqkfBe
ftXh okjhA b'e ;/tk gqdkB eoBkl
(C) "gkso ftnesh" dk wsbp j? T[j ftnesh i' Xkok 3 nXhB
nfX;{fus b'e ;/tk gqkgs eoB bJh gkso j?l
(u) ";oeko" dk wsbp j? gzikp ;oeko ftZu gqPk;eh ;[Xko
ns/ b'e fPekfJsK ftGkrl
(S) "w[eZoo" dk wsbp j? fJ; n?eN nXhB pDkJ/ fB:wK d[nkok
w[eZool
(i) "b'e nEkoNh" dk wsbp j?,-
(T) ;oeko dk e'Jh ftGkr iK nEkoNhl
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
155
(n) ;Ekgs iK rms e'Jh th ;zrmB iK nEkoNh iK
pkvh iK fBrw iK ;z;Ek iK ;EkBe nEkoNh-
(i) oki ftZu Gkos d/ ;zftXkB d[nkok iK nXhBl
(ii) ;z;d iK gzikp oki d/ ftXkB wzvb d[nkok
pDkJ/ rJ/ fe;/ th ekB{zB d[nkok iK nXhBl
(iii) gzikp ;oeko d[nkok ikoh nfX;{uBk d[nkokl
(J) ns/ fJ; ftZu fJZe ;z;Ek, fJZe ;fjekoh ;Gk, fJZe
;oekoh ezgBh iK fJZe nEkoNh Pkwb j? fi; ftZu
oki ;oeko dk u'yk ezNo'b j?l
(M) "b'e ;/tk" ftZu Xkok 3 nXhB ;w/A-;w/A s/ nfX;{fus ehsh
rJh ;/tk Pkwb j?, Gkt/A fJb?eNqkfBe iK j'o ;/tk j't/l
(R) "Xkok" dk wsbp j? fJ; n?eN dh Xkokl
(N) "nB[pzXs ;wK ;hwk" dk wsbp j? ;oeko d[nkok BkwId
nfXekoh d[nkok b'e ;/tk dk T[gpzX eoB iK nghbh nEkoNh
d[nkok nghb dk |?;bk eoB bJh T[fbys tZX s'A tZX ;wKl
ns/
(m) "gkodoPsk" dk wsbp j? fJZe b'e ;/te dk itkpd/j ns/
gkodoPh Yzr Bkb ezw eoB dk eosZt.
3H (1) ;oeko, ;w/A-;w/A s/ nfX;{uBk d[nkok T[fbys eo ;edh j?-
(T) T[j b'e ;/tktK fiBQK s/ fJj n?eN bkr{ j't/rkl
(n) jo/e b'e ;/tk bJh BkwId nfXekoh ns/ nghbh
nEkoNhl
(J) jo/e b'e ;/tk d/ gqdkB eoB bJh ;wK ;hwkl
(;) jo/e ;/tk bJh |h;.
(2) b'e nEkoNh fiZE'A sZe ;zGt j' ;e/ ;kohnK ;/tktK fJZe
J/ehfeqs ;/tk gqdkB eoB dh ftXh okjhA gqdkB eoB bJh fIzw/tko j't/rh.
4H jo/e BkwId nfXekoh ns/ T[; d/ nXhB eowukoh gkso ftnesh
B{z b'e ;/tk dk, fit/A fe ;oeko d[nkok ;w/A-;w/A s/ nfX;{fus ehsk ikt/,
nB[pzXs ;w/A d/ nzdo gkodoPh Yzr Bkb gqdkB eoBr/L
gozs{ nB[pzXs ;wK ;hwk B{z T[; jZd sZe tXkfJnk ik ;edk j?, fit/A fe
b'e ;/tk nfXekoh, nghbh nEkoNhnK ns/ nB[pzXs ;hwk dh nfX;{uBk. T[gpzXs ;wK ;hwk d/ nzdo ;/tk (fJb?eNqkfBe ;/tk gqdkB eoB ;w/s) gqkgs eoB dk nfXeko.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
156
u'DK, e[dosh nk|sK iK nfijhnK j'o xNBktK d/ ;w/A d"okB ;oeko d[nkok
nfX;{fus ehsk ikt/.
5H (1) b'e nEkoNh, ekB{zBh, seBheh ns/ ftZsh ;zGtsk d/ skp/,
fJ; n?eN d/ nozG dh sohe s'A fszB ;kbK dh w[Zds nzdo fJb?eNqkfBe ftXh
Bkb, nfijhnK ;/tktK d/ f;tkJ/, ;kohnK ;/tktK gqdkB eo/rh,-
(T) i' fJb?eNqkfBe ftXh Bkb gqdkB BjhA ehshnK ik ;edhnKl
(n) i' fJb?eNqkfBe ftXh Bkb gqdkB ehshnK ik ;edhnK jB
go b'e nEkoNh nfijh nfX;{uBk ftZu T[fbys ehs/ rJ/
ekoBK eoe/ fJb?eNqkfBe Yzr Bkb nfijhnK ;/tktK gqdkB
Bk eoB bJh nfX;{fus eo/L
gozs{ b'e nEkoNh yzv (n) nXhB fe;/ th ;/tk B{z
nfX;{fus eoB s'A gfjbK ;oeko Bkb ;bkj-wPtok eo/rhL
gozs{ fJj j'o fe ;oeko d[nkok fszB ;kbK dh
nfijh w[Zds B{z b'e nEkoNh dhnK f;|koPK s/ d' ;kbK s'A
Bk tZX dh j'o w[Zds bJh tXkfJnk ik ;edk j?.
(2) jo/e b'e nEkoNh fJ; n?eN d/ nozG j'D s'A fJZe ;" nZ;h
fdBK d/ nzdo, fJb?eNqkfBe ftXh Bkb gqdkB ehshnK ikD tkbhnK b'e ;/tktK
dh ;{uh gqekPs eo/rh.
(3) b'e nEkoNh, T[g-Xkok (2) nXhB ;{uh d/ gqekPB s'A pknd
fJ; dh BIo;kBh eo/rh ns/ jo/e ;kb 1 iBtoh B{z j/m-fby/ nB[;ko
nfX;{fus eo/rh-
(T) b'e ;/tk i' fJb?eNqkfBe ftXh Bkb ns/ j'o soQK T[gbZpX
eotkJh ikt/rhl
(n) nfijhnK ;/tktK dk sohek i' w[eZoo ehsk ikt/l ns/
(J) nfijh j'o ikDekoh i' w[eZoo ehsh ikt/.
(4) b'e nEkoNh T[g-Xkok (3) nXhB ;{uh dh BIo;kBh eod/
;w/A nfX;{uBk d[nkok nfijh ;{uh ftZu fe;/ th b'e ;/tk B{z b'g iK i'V
;edh j?L
gozs{ ;{uh ftZu e'Jh th b'g ;oeko dh gqtkBrh d/ skp/ j't/rk.
(5) ;oeko, ;w/A-;w/A s/, fJb?eNqkfBe Pk;B fwnkoK B{z nfij/
gkodoPsk ns/ itkpd/jh tXkT[D bJh fJb?eNqkfBe ;/tk gqdkB eoBk.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
157
sohe/ Bkb i' w[eZoo ehsk ikt/, nfX;{fus eo ;edh j?, i' e/Adoh ;oeko
d[nkok nfX;{fus ehs/ rJ/ fJb?eNqkfBe Pk;B fwnkoK d/ Bkb n;zrs Bk
j't/, fit/A fe nzso-ekoiPhbsk, J/eheoB, fJe;[osk, ftfGzB u?BbK okjhA
T[gbZpXsk ns/ fJb?eNqkfBe ;/tk ns/ v/Nk dh ;[oZfynk B{z :ehBh pDkT[D
bJh Io{oh j' ;edk j?.
6H (1) nB[pzXs ;hwk T[; sohe s'A P[o{ j't/rh id'A fJZe b'e ;/tk
bJh b'VhAdh do\k;s, jo gZy'A g{oh, BkwId nfXekoh iK doõk;s gqkgs
eoB bJh nfXekos ftnesh B{z nfij/ sohe/ Bkb, fit/A w[eZoo ehsk ikt/,
g/P ehsh iKdh j?.jo/e do\k;s dh gqkgsh s/ BkwId nfXekoh iK do\k;s
gqkgs eoB bJh nfXekos ftnesh d[nkok T[fus s"o s/ gj[zu o;hd fdZsh
ikt/rh.
(2) BkwId nfXekoh, T[g-Xkok (1) nXhB do\k;s gqkgs j'D s/,
nB[pzXs ;w/A nzdo iK sK f;ZX/ s"o s/ iK T[; d[nkok nfXekos nfXekoh
okjhA nfijh ;/tk gqdkB eo/rk iK do\k;s oZd eo/rk ns/ do\k;s oZd j'D
dh ;{os ftZu ekoB ebwpzd eo/rk ns/ T[jh do\k;seko B{z ;{fus eo/rk.
(3) jo/e BkwId nfXekoh ;/tktK bJh fdZshnK noIhnK d/
ft;fsqs foekov, soihjh s"o s/ fJb?eNqkfBe ckow?N ftZu, fit/A fe w[eZoo
ehsk frnk j't/, fJZe ckow?N ftZu oZy/rk.
7H (1) fJ; n?eN d/ T[gpzXK B{z BkwId nfXekoh, T[; d/ nXhB
fe;/ th ftnesh i' b'e ;/tk gqdkB eoB bJh nfXekos j? ns/ nghbh
nEkoNh dhnK ;/tk PosK dk fjZ;k ;wfMnk ikt/rk.
(2) jo/e b'e nEkoNh b'e ;/tk gqkgs eoB bJh fe;/ gkso
ftnesh s'A tZy-tZy ;oNhfce/NK, d;skt/I, jb|hnk fpnkB nkfd iwQK
eotkT[D dh wzr B{z xNkT[D bJh edw u[Ze ;edh j? ns/ ;pzXs ftGkrK iK
b'e nEkoNh s'A f;ZX/ s"o s/ nfijh ikDekoh ns/ d;skt/I gqkgs eoB dk
:sB eo/rh.
(3) efwPB w[eZoo sohe/ Bkb b'e ;/tk gqdkB eoB ftZu b'e
nEkoNh dh ekor[Ikoh d/ w[bKeD ns/ wkgdzv fBoXkoB eoB bJh ftXh
fsnko eo/rk.
(4) ;ko/ BkwId nfXekoh ns/ nghbh nEkoNh gkodoPh Yzr
nB[pzXs ;wK ;hwk nzdo b'e ;/tk dk T[gpzX eoBk.
nB[pzXs ;wK ;hwk.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
158
Bkb b'e ;/tk dh ;wKpZX jtkbrh B{z tXkT[D ns/ :ehBh pDkT[D bJh ;w/A-
;w/A s/ f;ybkJh b?Dr/.
8H (1) e'Jh th gkso ftnesh fi; dh ;/tk gqkgs eoB bJh
do\k;s oZd eo fdZsh iKdh j? iK fi; B{z nB[pzXs ;wK ;hwk d/ nzdo b'e
;/tk gqdkB BjhA ehsh iKdh, nghbh nEkoNh nZr/ w[eZoo sohe/ Bkb, oZd
eoB dh sohe s'A shj fdBK d/ nzdo iK nB[pzXs ;wK ;hwk d/ r[IoB s/,
fijh fe ;{os j't/, nghb dkfJo eo ;edk j?L
gozs{ nghbh nEkoNh, n;kXkoD wkwfbnK ftZu, shj fdBK dh
w[Zds r[IoB s'A pknd th, tZX s'A tZX BZp/ fdBK dh w[Zds d/ skp/, i/eo fJj
;zs[PN j' iKdh j? fe nghbeosk B{z ;w/A f;o nghb dkfJo eoB s'A ek|h
ekoBK eoe/ o'fenk frnk ;h, nghb ;theko eo ;edh j?.
(2) nghbh nEkoNh BkwId nfXekoh B{z gkso ftnesh B{z
nfij/ T[; ;w/A d/ nzdo ;/tk gqdkB eoB dk fBod/P d/ ;edh j? i' T[j nkgD/
j[ew ftZu T[fbys eo/ go i' nkw s"o s/ nB[pzXs ;w/A s'A tZX BjhA j't/rk,
iK T[j nfijh oZd eoB d/ ekoBK B{z ebwpzd eoB s'A pknd nghb B{z oZd
eo ;edh j?. nghbh nEkoNh nghb dkfJo eoB dh sohe s'A shj fdBK
dh w[Zds nzdo nghb dk |?;bk eo/rhL
gozs{ nghb dk |?;bk eoB s'A gfjbK, nghbh nEkoNh nghbeosk
d/ Bkb-Bkb BkwId nfXekoh iK fJ; gq:'iB bJh pekfJdk nfXekos
nkgD/ fe;/ wksfjs B{z th ;[DtkJh dk w"ek d/t/rh.
9H (1) nghbh nEkoNh B{z, fJ; n?eN d/ T[gpzXK nXhB nghb dk
|?;bk eod/ j'J/, j/m-fby/ wkwfbnK d/ ;pzX ftZu T[jh PeshnK j'DrhnK i'
dkt/ s/ ftuko eod/ ;w/A dhtkBh ndkbs ftZu fBfjs j[zdhnK jB, noEksL-
(T) ftneshnK dh jkIoh bkIwh pDkT[Dk, T[BQK B{z ;j[z s/
w"fye iK fbysh Pjkds d/D ns/ d;skt/I iK uhIK g/P
eoB bJh wIp{o eoBkl
(n) d;skt/IK dh y'i ns/ fBohyD dh b'VBk eoBkl
(J) jb|hnk fpnkBK 's/ Pjkds b?Dkl
(;) fe;/ ndkbs iK b'e nEkoNh s'A fe;/ b'e foekov iK
T[; dh Beb dh wzr eoBkl
nghb dk nfXeko.
nghbh nEkoNh e'b PeshnK.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
159
(j) rtkjK iK d;skt/IK dh goy eoB bJh ;zwB ikoh
eoBkl ns/
(e) e'Jh j'o wkwbk fijVk w[eZoo ehsk ikt/.
(2) nghbh nEkoNh e'b fJ; n?eN d/ T[gpzXK d/ nB[;oD ftZu
b'e fjZs ftZu ;/tk gqdkB eoB ftZu n;|bsk dk y[d B'fN; b?D dhnK
PeshnK ns/ nfijk j[ew gk; eoB dhnK PeshnK j'DrhnK fit/A fe
wkwb/ d/ sZEK ns/ jkbksK dh wzr j't/L
gozs{ e'Jh th gqshe{b j[ew gk; eoB s'A gfjbK, gkso ftnesh
ns/$iK BkwId nfXekoh B{z ;[DtkJh dk fJZe tkip w"ek fdZsk ikt/rk.
10H (1) i/ nghbh nEkoNh dh okJ/ j? fe BkwId nfXekoh ns/$iK
nfijh ;/tk gqdkB eoB d/ nwb ftZu gbfus e'Jh j'o eowukoh fpBK fe;/
Y[Zet/A ns/ tkip ekoB d/ b'e ;/tk gqdkB eoB ftZu n;|b fojk j?$ofj frnk
j?, sK T[j T[es nfXekoh iK eowukoh 's/ vzB brkJ/rh, i' fe gzi ;" o[gJ/
s'A xZN BjhA j't/rk, go i' gzi jiko o[gJ/ sZe tX ;edk j?, ik nfijh oew
dk, i' ;oeko d[nkok ;w/A-;w/A s/, ;oekoh rIN ftZu nfX;{uBk d[nkok
;'fXnk ik ;edk j?.
(2) i/eo nghbh nEkoNh dh okJ/ j? fe BkwId nfXekoh ns/$
iK b'e ;/tk gqdkB eoB d/ nwb ftZu gbfus e'Jh j'o eowukoh ;/tk gqdkB
eoB ftZu p/b'Vh d/oh ekos ehsh j?$eod/ jB, sK T[j T[es nfXekoh iK
eowukoh 's/ ;oeko d[nkok ;w/A-;w/A s/ nfX;{fus ehsh do s/ vzB brk
;edk j?L
gozs{ BkwId nfXekoh ns/$ iK b'e ;/tk gqdkB eoB d/ nwb ftZu
gbfus fe;/ th j'o eowukoh B{z nghbh nEkoNh d[nkok T[;$T[BQK 's/ e'Jh
vzB brkJ/ ikD s'A gfjbK ;[DtkJh dk tkip w"ek fdZsk ikt/rk.
(3) nghbh nEkoNh, i/ fJj ;zs[PN j' iKdh j? fe BkwId
nfXekoh ns/$iK b'e ;/tk gqdkB eoB d/ nwb ftZu gbfus e'Jh j'o
eowukoh fJ; n?eN nXhB ;"Ag/ eosZtK B{z fpBK fe;/ Y[Zet/A ns/ tkip ekoB
d/ fBGkT[D ftZu tko-tko n;|b fojk j?$oj/ jB, sK g{ottosh T[g-XkoktK
nXhB brkJ/ rJ/ vzB s'A fJbktk, T[BQK s/ bkr{ ;/tk fB:wK nXhB e'skjhnK
fto[ZX nB[Pk;Bh ekotkJh dh f;|koP eo ;edk j?.
BkwId nfXekoh iK T[;d/ nXhB nfXekoh$ eowukohnK tZb'A e'skjh iK d/oh.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
160
11H (1) d/oh iK e'skjh bJh nfijh ;/tk gqdkB eoB d/ nwb ftZu
gbfus BkwId nfXekoh ns/$ iK fe;/ j'o eowukoh 's/ brkfJnk frnk
vzB nghbh nEkoNh d[nkok fdZs/ j[ew nB[;ko, fijh fe ;{os j't/, BkwId
nfXekoh iK T[; d/ nXhB wksfjs dh sBykj s'A nB[gks nB[;ko t;{fbnk
ikt/rk.
(2) nghbh nEkoNh, fJZe j[ew d[nkok, Xkok 10 nXhB brkJ/
rJ/ vzB dh oew ftZu'A nghbeosk B{z w[nktI/ ti'A nfijh oew d/ ;edh j?,
i' fJ; d[nkok T[fbys ehsh ikt/, fijVh fJ; soQK brkJ/ rJ/ i[owkB/ dh e[Zb
oew s'A tZX BjhA j't/rh.
12H (1) ;oeko fJ; n?eN d/ gq:'iBK bJh, ;oekoh rIN ftZu
nfX;{uBk ikoh eoe/, fJZe efwPB dk rmB eo/rhL
gozs{ efwPB d/ rmB d/ ;w/A sZe, ;oeko, ;oekoh rIN ftZu
nfX;{uBk d[nkok efwPB dhnK PeshnK ns/ ekoiK B{z gqPk;fBe ;[Xko
ns/ b'e fPekfJsK ftGkr d/ fJzukoi gqPk;eh ;eZso B{z ;"Ag ;edh j?.
(2) efwPB w[Zy efwPBo dh nrtkJh tkbk fJZe ftnesh efwPB
j't/rk.
(3) gzikp ;oeko d/ tXhe w[Zy ;eZso iK ftZsh efwPBo iK
Gkos ;oeko d/ tXhe ;eZso iK fJ; s'A T[Zgo d/ o?Ae d/ fe;/ th ;/tkw[es
iK ;/tk fBGk oj/ nfXekoh B{z ;oeko d[nkok fJ; n?eN nXhB efwPB d/
ekoi fBGkT[D ns/ PeshnK dh tos'A eoB bJh w[Zy efwPBo ti'A fB:[es
ehsk ik ;edk j?.
(4) efwPB dk w[Zy d|so uzvhrVQ iK fe;/ j'o irQk 's/ j't/rk, i'
;oeko d[nkok ;w/A-;w/A s/ nfX;{fus ehsk ik ;edk j?.
(5) ;oeko efwPB B{z fJZe ;eZso gqdkB eo/rh, i' oki ;oeko
dk fJZe ;/tk fBGk fojk nfXekoh j't/rk, ns/ nfijk j'o ;Nk| i' efwPB
B{z fJ; n?eN nXhB ekoiK B{z fBGkT[D ns/ eosZtK dk fB;skok e[Pbsk Bkb
eoB d/ :'r pDkT[D bJh Io{oh j't/.
13H (1) w[Zy efwPBo nkgDk nj[dk ;zGkbD dh sohe s'A gzi ;kb dh
fwnkd bJh iK g?Ajm ;kb dh T[wo sZe, i' th gfjbK j't/, nj[dk XkoB eo/rk
ns/ w[V fB:[esh dk jZedko BjhA j't/rk.
nghbeosk B{z w[nktik bkrs ndk eoB dk vzB. efwPB dk rmB.
w[Zy efwPBo d/ nj[d/ d/ fBpzXB ns/ ;/tk dhnK PosK.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
161
(2) w[Zy efwPBo, nkgDk nj[dk ;zGkbD s'A gfjbK, okigkb iK
fJ; BfwZs T[; d[nkok fB:[es ehs/ rJ/ fe;/ j'o ftnesh d/ ;kjwD/,
nB[;{uh ftZu fJ; gq:'iB bJh fdZs/ rJ/ |kow nB[;ko fJZe ;j[z iK g[PNh
eo/rk ns/ T[; 's/ j;skyo eo/rk.
(3) w[Zy efwPBo B{z ndkfJrh:'r sBykjK ns/ GZs/ ns/ ;/tk d/
j'o fBpzXB ns/ PosK oki w[Zy ;{uBk efwPBo d/ ;wkB j'DrhnK fit/A fe
;{uBk nfXeko n?eN, 2005 dh Xkok 16 dh T[g-Xkok (5) ftZu fB:s
ehshnK rJhnK jB.
(4) w[Zy efwPBo, okigkb B{z ;zp'fXs nkgD/ jZE fbys B'fN;
d[nkok, nkgD/ nj[d/ s'A n;sh|k d/ ;edk j?L
gozs{ w[Zy efwPBo, id'A sZe T[; B{z ;oeko d[nkok nkgDk nj[dk
ibdh SZvD dh fJikIs BjhA fdZsh iKdh, nfij/ B'fN; dh gqkgsh dh sohe
s'A fJZe wjhB/ d/ r[IoB sZe iK T[; d/ T[ZsokfXekoh ti'A fB:[es ehsk frnk
e'Jh ftnesh nkgDk nj[dk ;zGkbD sZe, iK T[; d/ nj[d/ dh fwnkd d/
r[IoB sZe, i' th gfjbK j't/, nkgDk nj[dk ;zGkbDk ikoh oZy/rk.
14H (1) w[Zy efwPBo B{z T[; d/ nj[d/ s'A BjhA jNkfJnk ikt/rk f;tkJ/
;oeko d[nkok ;kps j'J/ d[ofttjko iK n;woZEk d/ nkXko s/ fJZe j[ew
d[nkok i' ;oeko d[nkok w[eZoo iKu s'A pknd ehsk iKdk j? fi; ftZu w[Zy
efwPBo B{z T[; d/ fto[ZX d'PK pko/ ;{fus ehsk frnk ;h ns/ nfij/ d'PK d/
;pzX ftZu ;[DtkJh dk tkip w"ek fdZsk frnk ;h.
(2) ;oeko, fB:wK d[nkok, T[g-Xkok (1) ftZu jtkbk fdZs/ rJ/
w[Zy efwPBo d/ d[ofttjko iK n;woZEk dh iKu bJh Ikps/ B{z fB:ws eo
;edh j?.
(3) T[g-Xkok (2) ftZu doi fe;/ rZb d/ j[zfdnk j'fJnK th,
;oeko, j[ew d[nkok, w[Zy efwPBo B{z T[; d/ nj[d/ s'A jNk ;edh j?, i/ T[j-
(T) nw[es fdtkbhnk j? iK fe;/ th ;w/A x'fPs ehsk frnk
j't/l iK
(n) nkgD/ nj[d/ dh fwnkd d"okB fe;/ th ;w/A, fe;/ th
ndkfJrh tkb/ o[Irko ftZu ezw d/ bZrdk j?l iK
(J) fe;/ ngokX bJh f;ZX-d'P mfjokfJnk iKdk j? i'
w[Zy efwPBo B{z nj[d/ s'A jNkT[Dk ns/ w[nZsb eoBk.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
162
;oeko dh okJ/ ftZu ;dkukoe froktN tkbk j?l iK
(;) nfijk ftZsh iK j'o fjZs gqkgs eodk j? i' w[Zy efwPBo
ti'A T[; d/ ekoiK B{z gqshe{b s"o s/ gqGkfts eoB dh
;zGktBk oZydk j?l iK
(j) nkgD/ nj[d/ dh fJ; soQK d[otos'A eodk j? fe nj[d/
s/ T[; dh fBozsosk b'e fjZs s/ gqshe{b gqGkt gkT[Adh
j?l iK
(e) w[Zy efwPBo ti'A ezw eoB bJh ;ohoe iK wkBf;e
s"o s/ n;woZE j' frnk j?.
15H (1) efwPB fJ; n?eN d/ nwb eoB dh fB:ws s"o s/ fBohyD
eo/rk.
(2) T[g-Xkok (1) ftZu doi T[gpzXK d/ gqshe{b gqGkt gkJ/ fpBK,
efwPB d/ ekiekoK ftZu, j'o rZbK d/ Bkb, j/m-fby/ Pkwb j'Dr/, noEksL-
(T) gqdkB ehshnK ikD tkbhnK ;/tktK d/ gqekPB B{z w'BhNo
eoBk ns/ ;oeko d[nkok nfX;{fus ehshnK rJhnK
;wK-;koDh, gqdkB eoB d/ Yzr ns/ nfijhnK ;/tktK
dh r[DtZsk dh gkbDk eoBkl
(n) fJb?eNqkfBe ftXh ftZu b'e ;/tk dh T[gbZpXsk Bk j'D
ns/$ iK fJb?eNqkfBe ;/tk gqdkB eoB ftZu fe;/ th
ewh d/ ;pzX ftZu b'e fPekfJsK d/ fBgNko/ bJh ;bkj
d/Dkl
(J) b'e ;/tk gqdkB eoB bJh Ikps/ ftZu spdhbhnK dh
f;|koP eoBk i' gqdkB eoB B{z tX/o/ gkodoPh, e[Pb
ns/ d';skBk pDkJ/rkL
gozs{ nfijh f;|koP eoB s'A gfjbK, efwPB T[;
ftGkr d/ gqpzXeh ;eZso Bkb ;bkj-wPtok eo/rk fi;
tZb'A b'e ;/tk gqdkB ehsh ikDh j?l
(;) ;oeko B{z b'e nEkoNh s'A ;/tktK gqdkB eoB d/ nkgD/
sIop/ pko/ BkrfoeK s'A gqshg[PNh$itkp wzrD ns/
T[BQK dh BIo;kBh eoB bJh efjDkl
efwPB dhnK PeshnK ns/ ekieko.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
163
(j) Xkok 16 ftZu T[gpzXs ehs/ nB[;ko, fJ; d/ ;kjwD/
dkfJo ehsh rJh b'e ;/tk dh e'skjh eoB ns/$iK
gqdkB eoB ftZu d/oh d/ ;pzX ftZu ;[XkJh B{z ;[DBk ns/
|?;bk eoBkl
(e) fJ; n?eN d/ nB[;oD ftZu b'e ;/tk gqdkB eoB ftZu
n;|b ofjD s/ nkgDh gfjb s/ y[d B'fN; bt/rk ns/
nfij/ wkwfbnK B{z fBgNko/ bJh b'e nEkoNh B{z G/i/rk
fit/A fe T[j w[Bkf;p ;wM/l ns/
(y) e'Jh j'o ekoi fBGkJ/rk fit/A fe w[eZoo ehsk ikt/.
16H (1) nghbh nEkoNh d/ fe;/ j[ew s'A d[fys e'Jh gkso ftnesh
iK BkwId nfXekoh fJ; ;pzX ftZu nfij/ j[ew dh sohe s'A ;Zm fdBK dh
w[Zds nzdo efwPB B{z T[es j[ew dh ;[XkJh bJh do\k;s d/ ;edk j?, fi;
dk fBgNkok nfij/ sohe/ Bkb ehsk ikt/rk fit/A w[eZoo ehsk ikt/L
gozs{ efwPB T[es ;Zm fdBK dh w[Zds d/ r[IoB s'A pknd do\k;s 's/
ftuko eo ;edk j?, i/ fJj ;zs[PN j' iKdk j? fe do\k;s fe;/ tkip ekoB
eoe/ ;w/A f;o iwQK BjhA ehsh ik ;eh.
(2) efwPB B{z fJ; Xkok nXhB fe;/ th wkwb/ dh iKu eod/ ;w/A
T[jh PeshnK gqkgs j'DrhnK i' dhtkBh Ikpsk ;zxsk, 1908 nXhB j/m-fby/
wkwfbnK d/ ;pzX ftZu dkt/ dh ;[DtkJh eod/ ;w/A dhtkBh ndkbs ftZu
fBfjs jB, noEksL-
(T) ftneshnK bJh jkIoh bkIwh pDkT[Dk, T[BQK B{z ;j[z 's/
I[pkBh iK fbysh Pjkds d/D ns/ d;skt/I iK uhIK g/P
eoB bJh wIp{o eoBkl
(n) d;skt/IK dh y'i ns/ fBohyD dh b'Vl
(J) jb|BkfwnK 's/ ;p{s gqkgs eoBkl
(;) fe;/ ndkbs iK b'e nEkoNh s'A fe;/ b'e foekov iK
T[; dhnK BebK dh wzr eoBkl
(j) rtkjK iK d;skt/IK dh goy bJh ;zwB ikoh eoBkl
(e) e'Jh j'o wkwbk i' w[eZoo ehsk ikt/.
(3) ;[XkJh noIh dk |?;bk eod/ ;w/A iK j'o sohe/ Bkb, efwPB,
;[XkJh ns/ ;t?-gq/oBk s/ PeshnK.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
164
BkwId nfXekoh iK fJ; n?eN nXhB b'e ;/tk gqdkB eoB d/ nwb ftZu
gufbs fe;/ j'o nfXekoh iK eowukoh 's/ gqsh e/; d; jiko o[gJ/ sZe dk
vzB brk ;edk j?, i/ efwPB dh okJ/ j? fe ;pzXs ftnesh B/ nkgD/ T[Zs/
brkJ/ rJ/ eosZt B{z ;jh Yzr Bkb fBGkT[D ftZu fpBK fe;/ ekoB d/ n;|b
fojk j?L
gozs{ ;pzXs ftnesh B{z e'Jh th vzB brkT[D s'A gfjbK ;[DtkJh dk
tkip w"ek fdZsk ikt/rkL
gozs{ fJj j'o fe efwPB, fJZe j[ew d[nkok, nghbeosk B{z brkJ/
rJ/ vzB dh oew ftZu'A w[nktI/ ti'A nfijh oew d/ ;edk j?, i' fJ; d[nkok
T[fbys ehsk ikt/, i' fJ; soQK brkJ/ rJ/ vzB dh e[Zb oew s'A tZX BjhA j't/rh.
(4) efwPB B{z, fiZE/ th fJj mhe ;wM/, fe;/ BkwId nfXekoh
iK nghbh nEkoNh fto[ZX ftGkrh iKu dh f;|koP eoB dh Pesh j't/rh,
i' fJ; n?eN nXhB nkgD/ T[Zs/ brkJ/ rJ/ ekoiK B{z ;jh Yzr Bkb fBGkT[D
ftZu tko-tko n;|b oj/ jB.
17H ;oeko Xkok 16 nXhB efwPB d[nkok ehshnK rJhnK f;|koPK 's/
ftuko eo/rh ns/ efwPB B{z nfijhnK f;|koPK 's/ ehsh rJh ekotkJh dh
ikDekoh, ;Zm fdBK dh w[Zds nzdo iK T[; s'A pknd d/ ;w/A d/ nzdo, fit/A
efwPB Bkb ;bkj-wPtok eoe/ |?;bk ehsk ik ;edk j?, G/i/rh.
18H (1) fJ; n?eN iK fJ; nXhB pDkJ/ fe;/ fB:wK nXhB B/e-
Bhsh Bkb ehsh rJh iK ehsh ikDh fusts fe;/ rZb bJh fe;/ ftnesh
fto[ZX e'Jh dktk, w[eZdwk iK j'o ekB{zBh ekotkJh BjhA ehsh ik ;e/rh.
(2) efwPB d[nkok fJ; n?eN nXhB ehsk frnk e'Jh ezw iK
ekotkJh f;o| fJ; d/ rmB ftZu B[e; iK p/ekfJdrh ekoB BkikfJI BjhA
j't/rh.
19H fe;/ dhtkBh ndkbs B{z fe;/ wkwb/ d/ ;pzX ftZu fe;/ dkt/ iK
ekotkJh B{z ftukoB dh nfXekosk BjhA j't/rh, fi; dk ;wkfJs nfXeko
fJ; n?eN iK fJ; d/ nXhB pDkJ/ fB:wK iK ftfB:wK d[nkok nfXekos
fe;/ nEkoNh d[nkok fbnk ns/ fBgNkfJnk ik ;edk j?.
efwPB dhnK f;|koPK s/ ;oeko d[nkok ekotkJh. B/e-Bhsh Bkb ehsh rJh ekotkJh dk pukT[. ndkbsK dh nfXekosk s/ o'e.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
165
20H (1) ;oeko, ;oekoh rIN ftZu nfX;{uBk d[nkok, fJ; n?eN
d/ gq:'iBK B{z f;o/ ukVQB bJh fB:w pDk ;edh j?.
(2) fJ; n?eN nXhB ;oeko d[nkok pDkfJnk frnk jo/e
fB:w, T[; d/ pDkJ/ ikD fgZS'A fizBh S/sh j' ;e/, oki ftXkB wzvb d/ ;dB
nZr/, id T[j d; fdBK dh e[Zb w[Zds bJh fJibk; ftZu j?, oZfynk ikt/rk
i' fJZe fJibk; ftZu iK d' iK tZX eqwtosh fJibk;K ftZu g{oh j' ;e/rh, ns/
i/, fJ; fJibk; d/, fi; ftZu T[j fJ; soQK oZfynk iKdk j? iK T[go'es
eqwtosh fJibk;K d/ r[IoB s'A gfjbK, ;dB T[; fB:w ftZu e'Jh o{gG/d
eoB bJh ;fjws j' iKdk j? iK ;dB ;fjws j' iKdk j? fe fB:w BjhA
pDkfJnk ikDk ukjhdk, sK T[j fB:w T[; s'A fgZS'A, e/tb nfij/ o{gG/d ehs/
o{g ftZu jh gqGkth j't/rk iK, fijh fe ;{os j't/, gqGkth BjhA j't/rkl n?go
nfij/ fe;/ o{gG/d iK oZd eoB dk T[; fB:w nXhB gfjbK ehsh rJh iK
b'g ehsh ikDh fe;/ rZb dh ikfJIsk s/ gqshe{b gqGkt BjhA gt/rk.
21H i/ fJ; n?eN d/ T[gpzXK B{z gqGkth pDkT[D ftZu e'Jh emBkJh g?dk j[zdh
j?, sK ;oeko, fJ; n?eN d/ T[gpzXK d/ Bk n;zrs j[ew d[nkok emBkJh B{z
d{o eo ;edh j?L
gozs{ fJ; n?eN d/ nozG s'A d' ;kbK dh w[Zds r[IoB fgZS'A nfijk
e'Jh j[ew BjhA ehsk ikt/rk.
22H (1) gzikp ;/tk nfXeko n?eN, 2011 (2011 dk gzikp n?eN BzL
24), fJZE/ oZd ehsk iKdk j?.
(2) nfij/ oZd eoB d/ j[zfdnK j'fJnK th, T[g-Xkok (1) ftZu
jtkbk fdZs/ rJ/ n?eN nXhB ehsh rJh e'Jh rZb iK ehsh rJh e'Jh
ekotkJh, fJ; n?eN d/ T[gpzXK nXhB ehsh rJh iK ehsh rJh wzBh ikt/rh.
fB:w pDkT[D dh Pesh.
emBkJhnK d{o eoB dh Pesh. oZd eoBk ns/ pukT[.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
166
nB[;{uh
[d/y' Xkok 13(2)]
w[Zy efwPBo d[nkok ;j[z u[ZeD iK gPNh eoB dk |kow
"w?A HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH w[Zy efwPBo fB:[es j'D s'A pknd
gqwkswk d/ Bkw 's/ ;j[z u[Zedk jK fe w?A Gkos d/ ;zftXkB gqsh i' ekB{zB
;Zu/ fdbA' gqfsZfrnk eodk jK
d[nkok ;Ekfgs ehsk frnk j?, ;Zuk ftPtk; ns/ t|kdkoh oZyKrk, fe w?A
Gkos dh gqG{;Zsk ns/ nyzvsk B{z ekfJw oZyKrk, fe w?A nkgD/ nj[d/ d/ |oIK
B{z fpBK fe;/ vo iK gZygks, fgnko iK d[oGktBk d/ T[fus ns/ t|kdkoh Bkb
ns/ nkgDh :'rsk, frnkB ns/ fBoD/ d/ ;ot'sw sohe/ Bkb fBGktKrk ns/
w?A Gkos d/ ;zftXkB ns/ fJ; d/ nXhB pDkJ/ rJ/ ekB{zBK B{z ekfJw oZyKrk."
wBdhg gzB{,
gqw[Zy ;eZso, gzikp ;oeko,
ekB{zBh ns/ ftXkfBe eko-ftjko ftGkr.
3446/7-2025/Pb. Govt. Press, S.A.S. Nagar.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
167
;zy/g BK ns/ nozG.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
168
gfoGkPktK.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
169
ਸਮਾਿਜਕ ਸੁਰ ੱ ਿਖਆ ਲਾਉਣਾ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
170
ਫ਼ੰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
171
ਫ਼ ੰ ਡ ਦੇ ਪਯੋਜਨ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
172
ਫ਼ੰ ਡ ਦਾ ਪਬੰ ਧਨ ।
ਸਮਾਿਜਕ ਸੁਰੱਿਖਆ ਸਰਚਾਰਜ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
173
ਖਾਿਤਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸਮਾਿਜਕ ਸੁਰੱਿਖਆ ਸਰਚਾਰਜ ਜਮ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਾਬਤਾ । ਫ਼ ੰ ਡ ਜਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਿਜੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਾਬਤਾ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
174
ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਧਨ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਅਤੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ । ਆਿਡਟ । ਨĂਕਨੀਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਮੁਕੱ ਦਮਾ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
175
ਿਨਯਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ]
ਕਠਨਾਈਆਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ । ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬਚਾਓ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
176
3446/7-2025/Pb. Govt. Press, S.A.S. Nagar.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
177
;zy/g BK ns/ nozG.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
178
ਲਾਗੂ ਹੋਣਾ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
179
gfoGkPktK.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
180
ਜੀ2ਬੀ ਅਤੇ ਜੀ2ਸੀ ਸੇਵਾਵ ਲਈ ਅਮਲ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਉਣਾ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
181
ਜੀ2ਬੀ ਅਤੇ ਜੀ2ਸੀ ਸੇਵਾਵ ਲਈ ਆਨਲਾਈਨ ਹਵਾਲਗੀ । ਸਮਿਝਆ ਿਗਆ ਿਵਸਤਾਰ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
182
ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
183
ਬਾਹਰੀ ਿਵਚੋਲੇ ਨਾ ਪਸ ੰ ਦੀਦੇ ਿਵਅਕਤੀ । ਡ ੰ ਨ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
184
ਨĂਕਨੀਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਿਹਫ਼ਾਜ਼ਤ । ਕਠਨਾਈਆਂ ਦੂਰ ਕਰਨਾ । ਿਨਯਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ।
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), JUL Y 12, 2025
(ASAR 21 , 1947 SAKA)
185
3446/7-2025/Pb. Govt. Press, S.A.S. Nagar.