The Punjab Protection of Medicare Service Persons and Medicare Service Institutions (Prevention of Violence and Damage to Property) Act, 2008
Punjab · state statute
Open in Lexace · Ask the AI about this actPUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
342
EXTRAORDINARY
Published by Authority
CHANDIGARH, THURSDAY , AUGUST 21, 2025
(SRA V ANA 30, 1947 SAKA)
ftXkBe nB[[g{oe
wIw{B gzB/
Gkr I n?eN
1H gzikp w?vhe/no ;/tk ftneshnK ns/
w?vhe/no ;/tk ;z;EktK dh ;[[oZfynk
(;zgZsh Bz{ fjz;k ns/ B[[e;kB dh o'eEkw)
n?eN, 2008
(2008 dk gzikp n?eN BzH 26)
2H ;qh r[[o{ okwdk; f;js ftfrnkB
:{Bhtof;Nh n?eN, 2016
(2016 dk gzikp n?eN BzH 43)
Gkr II nkovhB?A;
e'Jh BjhA
Gkr III nXhB ftXkBekoh
e'Jh BjhA
Gkr IV do[[;sh gouhnK, g[[Bo gqekPBktK
ns/ pdb/ gzB/
e'Jh BjhA
( cxvii )
______
... 343-346
... 347-369
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
343
gzikph nB[tkd okigkb gzikp dh ;sk Bkb gqek;as ehsk iKdk j? ns/ gzikp
oki Gk;ak n?eN, 1967 (1967 dk gzikp n?eN BzL 5) dh Xkok 6^T nXhB
fJj T[; dk ;Zsk:[es gkm ;wfMnk ikt/rk.
Gkr 1
gzikp ;oeko
ekB{zBh ns/ ftXkfBe eko^ftjko ftGkr
nfX;{uBk
fwsh 20 nr;s, 2025
BzL 29$GHeH$2025H^gzikp w?vhe/no ;/tk ftneshnK ns/ w?vhe/no
;/tk ;z;EktK dh ;[oZfynk (;zgZsh B{z fjz;k ns/ B[e;kB s'A o'eEkw) n?eN,
2008 dk gzikph nB[tkd okigkb gzikp dh ;sk Bkb gqek;as ehsk iKdk j?
ns/ gzikp oki Gk;ak n?eN, 1967 (1967 dk gzikp n?eN BzL 5) dh Xkok 6^T
nXhB fJj T[; dk ;Zsk:[es gkm ;wfMnk ikt/rk.
DEPARTMENT OF LEGAL AND LEGISLATIVE AFFAIRS
NOTIFICATION
The 20th August, 2025
No. 29/L.C./2025.- The Translation in Punjabi of the Punjab Protection
of Medicare Service Persons and Medicare Service Institutions (Prevention
of Violence and Damage to Property) Act, 2008 is hereby published under the
authority of the Governor of Punjab and shall be deemed to be the authoritative
text thereof in Punjabi under section 6-A of the Punjab Official Language Act,
1967 (Punjab Act No. 5 of 1967).
gzikp w?vhe/no ;/tk ftneshnK ns/ w?vhe/no ;/tk ;z;EktK dh
;[oZfynk (;zgZsh B{z fjz;k ns/ B[e;kB s'A o'eEkw) n?eN, 2008
(2008 dk gzikp n?eN BzL 26)
gzikp oki ftZu w?vhe/no ;/tk ftneshnK ns/ w?vhe/no ;/tk ;z;EktK
dh ;[oZfynk ns/ ;zgZsh B{z fjz;k ns/ B[e;kB s'A o'eEkw bJh T[gpzX eoB ns/
fJ; Bkb ;pzXs iK T[; d/ nB[;zre wkwfbnK bJh fJZe n?eN.
Gkos rDoki d/ T[Bkjmt/A ;kb ftZu gzikp oki d/ ftXkB wzvb d[nkok
j/m^fby/ nB[;ko fJj n?eN pD/L^
1H (1) fJ; n?eN B{z gzikp w?vhe/no ;/tk ftneshnK ns/ w?vhe/no
;/tk ;z;EktK dh ;[oZfynk (;zgZsh B{z fjz;k ns/ B[e;kB s'A o'eEkw) n?eN,
2008 fejk ik ;e/rk.
(2) fJj s[ozs Bkcaia j't/rk.
;zy/g BK ns/ nozG.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
344
2H fJ; n?eN ftZu, i/eo gq;zr j'o soQK Bk b'V/,^
(T) “w?vhe/no ;/tk ;z;Ek@ dk wsbp j? fJZe ;z;Ek i' w?vhe/no
;/tk ;z;Ek ftZu iK w'pkJhb w?vheb :{fBN okjhA iK w?vheb
e?AgK dk gqpzX eoe/ w?vhe/no ;/tk gqdkB eodh j? i' e/Adoh
;oeko iK oki ;oeko iK ;EkBe p"vh d/ ezNo'b nXhB j? fi;
ftZu fpwko d/ fJbki dh ;j{bs bJh e'Jh gqkJht/N j;gskb
;akwb j? ns/ T[jBK d/ oZyD iK mfjoD bJh tofsnk iKdk j?,
e'Jh gqkJht/N iD/gk xo, fiZE/ n"osK B{z nkw s"o *s/ pZu/ d/ iBw
iK fJ; Bkb ;pzXs fe;/ th uhia d/ ;pzX ftZu ;{se ns/ iD/
g/ s'A gfjbK ns/ iD/g/ s'A pknd dh d/yGkb d/ gq:'iB bJh
gqkgs ehsk iKdk j? ns/ mfjokfJnk iKdk j? ns/ e'Jh gqkJht/
N Bof;zr j'w i' fe;/ th fpwkoh, ;ZN iK ewia'oh s'A ghVs
ftneshnK d/ oZyD ns/ fojkfJ;a bJh tofsnk iKdk j? iK
tos/ ikD bJh fusts j?, Gkt/A T[j ;oho iK fdwkr dh j't/,
ns/ Bof;zr iK d'tK dk fJbki gqdkB eodk j? ns/ fJ; ftZu
okiah j' oj/ b'eK dk j'w ;akwb j?l
(n) w?vhe/no ;/tk ;z;Ek d/ ;pzX ftZu “w?vhe/no ;/tk ftnesh@
ftZu j/m^fby/ ;akwb j'Dr/,^
(i) ofi;No;[adk w?vheb gq?eNh;aBo, ofi;NoP[dk
gq?eNh;aBo ns/ gq?eNh;aBo, i' w?vhe/no ;/tk ;z;Ek
ftZu ezw eod/ j'Dl
(ii) Bo;l
(iii) ;jkfJe Bo; ns/ dkJhl
(iv) Bo;^dkJhl
(v) f;ybkJh gqkgs dkJhl
(vi) w?vheb ftfdnkoEhl
(vii)Bof;zr ftfdnkoEhl
(viii)g?ok w?vheb ekw/l ns/
(ix) b'VhAdhnK ;/tktK gqdkB eoB bJh w?vhe/no ;/tk ;z;Ek d[nkok
f;ZX/ iK nf;ZX/ s"o *s/ brkJ/ rJ/ j'o ;Nkca iK ekw/l
gfoGk;aktK.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
345
ftnkfynkH^ fJ; n?eN d/ gq:'iB bJh,
ofi;NP[dk w?vheb gq?eNh;aBo, w?vheb gq?eNh;aBo,
gq?eNh;aBo, Bo;, ;jkfJe Bo; ns/ dkJh, ns/
f;ybkJh gqkgs dkJh, gdK d/ T[jh wsbp j'Dr/, i'
T[jBK B{z gzikp w?vheb ofi;NoheoB n?eN, 1916,
gzikp Bo; ofi;NoheoB n?eN, 1932, gzikp
nk:[ot?fde ns/ :{BkBh gq?eNh;aBo n?eN, 1963 ns/
gzikp j'fwUg?fEe gq?eNh;aBo n?eN, 1965 ftZu fdZs/
rJ/ jBl
(J) “w?vheb ftfdnkoEh@ dk wsbp j? fJZe ftfdnkoEh, i' vkeNoh
g/;a/ ftZu f;ybkJh iK nfXn?B eo fojk j?l
(;) “w'pkJhb w?vheb :{fBN@ dk wsbp j? vkeNoh T[geoDK Bkb
b?; fJZe n?Ap{b?A; i' w?vhe/no ;/tktK gqdkB eoB bJh tosh
iKdh j't/l
(j) “Bof;zr ftfdnkoEh@ dk wsbp j? fJZe ftfdnkoEh, i' Bof;zr
g/;a/ ftZu f;ybkJh iK nfXn?B eo fojk j?l
(e) “ngokXh@ dk wsbp j? e'Jh ftnesh, i' iK sK y[d iK
ftneshnK iK ;zrmB d/ fe;/ ;w{j d/ w?Apo iK B/sk ti'A fjz;k
eodk j? iK eoB dh e'f;a;a eodk j? iK ;afj fdzdk j? iK
GVekT[Adk j?l
(y) “g?ok w?vheb ekwk@ dk wsbp j? T[j ftnesh, i' w?vhe/no
;/tktK gqdkB eoB tkb/ w?vhe/no ;/tk ftnesh dh ;jkfJsk
eodk j?l
(r) “;zgZsh@ ftZu u[ZethA ns/ nu[ZethA d't/A fe;w dh ;zgZsh ;akwb
j't/rhl ns/
(x) “fjz;k@ dk wsbp j? e'Jh nfijk ezw, i' fe;/ th B[e;kB, ;ZN
iK ihtB B{z yso/ ftZu gkT[Adk j?, fe;/ th w?vhe/no ;/tk
ftnesh B{z w?vhe/no ;/tk ;z;Ek ftZu nkgDh fvT{Nh fBGkT[D
ftZu o[ektN gkT[Adk j? iK o'edk j? iK w?vhe/no ;/tk ;z;Ek ftZu
;zgZsh B{z B[e;kB gj[zukT[Adk j?.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
346
3H w?vhe/no ;/tk ;z;Ek ftZu fe;/ w?vhe/no ;/tk ftnesh fto[ZX fjz;k
dh e'Jh th ekotkJh iK ;zgZsh B{z B[e;kB gj[zukT[D dh wBkjh j't/rh.
4H fJZe ngokXh, i' fJ; n?eN d/ T[gpzXK dh T[bzxDk eoe/ e'Jh th ezw
eodk j?, B{z e?d dh i' fJZe ;kb sZe tX ;edh j? iK ia[owkB/ dh i' gzikj jiko
o[gJ/ sZe tX ;edk j? iK d'tK Bkb, ;iak fdZsh ikt/rh.
5H fJ; n?eN nXhB ehsk frnk e'Jh th nXokX ;wkfJs:'r ns/
iawkBs^n:'r j't/rk ns/ gfjb/ doi/ d/ fBnKfJe w?fi;No/N dh ndkbs
d[nkok ftukoD:'r j't/rk.
6H (1) Xkok 4 ftZu T[fbys ehsh rJh ;iak s'A fJbktk, ngokXh
B[e;kB gj[zukJ/ rJ/ vkeNoh T[geoDK ik ;zgZsh B{z j'J/ jkB dh yohd ehws
dk d[ZrDk ia[owkBk th d/D dk Gkrh j't/rk, i' fe Xkok 5 ftZu jtkbk ehsh rJh
ndkbs d[nkok fBoXkos ehsk ikt/.
(2) i/, ngokXh B/ T[g^Xkok (1) nXhB brkfJnk frnk vzB ndk
BjhA ehsk j?, sK fJj G'A wkbhJ/ d/ pekJ/ d/ s"o s/ t;{fbnk ikt/rk.
7H fJ; n?eN d/ T[gpzX sZs;w/A Bkcaia fe;/ j'o ekB{zB d/ T[gpzXK s'A
fJbktk j'Dr/.
d/ftzdo e[wko r[gsk,
ekB{zBh w;aho, gzikp ;oeko,
ekB{zBh ns/ ftXkfBe eko^ftjko ftGkr.
fjz;k dh wBkjh. vzB. ngokX dk ;wkfJs nfXeko. ;zgZsh B{z j'J/ B[e;kB bJh jkB dh t;{bh. n?eN dk fe;/ j'o ekB{zB dk nbgD eoB tkbk Bk j'Dk.
3484/8-2025/Pb. Govt. Press, S.A.S. Nagar
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
347
Gkr 1
gzikp ;oeko
ekB{zBh ns/ ftXkfBe eko^ftjko ftGkr
nfX;{uBk
fwsh 20 nr;s, 2025
BzL 30$GHeH$2025H^ ;qh r[o{ okwdk; f;js ftfrnkB :{Bhtof;Nh
n?eN, 2016 dk gzikph nB[tkd okigkb gzikp dh ;sk Bkb gqek;as ehsk
iKdk j? ns/ gzikp oki Gk;ak n?eN, 1967 (1967 dk gzikp n?eN BzL 5) dh
Xkok 6^T nXhB fJj T[; dk ;Zsk:[es gkm ;wfMnk ikt/rk.
DEPARTMENT OF LEGAL AND LEGISLATIVE AFFAIRS
NOTIFICATION
The 20th August, 2025
No. 30/L.C./2025.- The Translation in Punjabi of the Sri Guru Ram
Das University of Health Sciences Act, 2016 is hereby published under the
authority of the Governor of Punjab and shall be deemed to be the authoritative
text thereof in Punjabi under section 6-A of the Punjab Official Language Act,
1967 (Punjab Act No. 5 of 1967).
;qh r[o{ okwdk; f;js ftfrnkB :{Bhtof;Nh n?eN, 2016
(2016 dk gzikp n?eN BzL 43)
gzikp oki ftZu f;js ftfrnkB d/ y/so ftZu f;Zfynk, nfXnkgB,
ftZfdnk, y'i, f;ybkJh ns/ ;ko/ gZXoK dhnK ;pzXs ;orowhnK dh ftt;Ek
eoB ns/ fJ; Bkb ;pzXs iK T[; d/ nB[;zre wkwfbnK d/ gq:'iBK Bkb ;qh
r[o{ okwdk; f;js ftfrnkB :{Bhtof;Nh d/ BK Bkb ikDh ikD tkbh fJZe
:{Bhtof;Nh ;Ekgs ns/ fBrws eoB bJh fJZe n?eNl
id'A fe ;';kfJNh ofi;No/;aB n?eN, 1860 (1860 dk XXI) nXhB
ofi;NoPa[dk ;qh r[o{ okwdk; dkB^nkXkoh j;gskb, Nq;N tZb'A gzikp fBZih
:{Bhtof;Nh Bhsh, 2010 d/ nkXko s/ gzikp oki ftZu ;t?^ftZsh g';aD Bkb
f;js ftfrnkB d/ ;ko/ gZXoK s/ ;ko/ ;w:'rsk torK ftZu ftt;Ek eoB
;pzXh :{Bhtof;Nh ;Ekgs eoB bJh oki ;oeko B{z sithia g/;a ehsh rJh
;hl
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
348
id'A fe oki ;oeko T[es do;kJh rJh T[go'es Nq;N dh sithia B{z
fXnkB Bkb ftukod/ j'J/, fJ; Bshi/ s/ gj[zuh fe T[es Nq;N :{Bhtof;Nh
;Ekgs eoB ns/ T[; B{z ubkT[D d/ :'r j? ns/ fJ; nB[;ko jh oki ;oeko
tZb'A do;kJh rJh fBZih :{Bhtof;Nh ;Ekgs eoB bJh T[BQK dh sithia
gqtkB eo bJh rJh j?l
ns/ id'A fe T[es jtkbk ehs/ rJ/ jkbksK ftZu, T[go'es do;kJ/ rJ/
gq:'iBK bJh ;qh r[o{ okwdk; f;js ftfrnkB :{Bhtof;Nh dh ibdh ;EkgBk
eoBh T[fus ;wMh iKdh j?.
Gkos rDoki d/ ;skjNt/A ;kb ftZu gzikp oki d/ ftXkB wzvb d[nkok
j/m fby/ nB[;ko fJj n?eN pD/L^
1H (1) fJ; n?eN B{z ;qh r[o{ okwdk; f;js ftfrnkB :{Bhtof;Nh
n?eN, 2016 fejk ik ;e/rk.
(2) fJj ;oekoh riaN ftZu gqek;as j'D dh sohe s'A Bkcaia ns/
gqGkth j't/rk.
2H fJ; n?eN ftZu, i/eo gq;zr j'o soQK Bk b'V/,^
(T) ‘nekdfwe e"A;b* dk wsbp j? :{Bhtof;Nh dh nekdfwe
e"A;bl
(n) ‘nEkoNhnK* dk wsbp j? :{Bhtof;Nh dhnK nEkoNhnKl
(J) ‘gqpzX^p'ov* dk wsbp j? :{Bhtof;Nh dk gqpzX p'ovl
(;) ‘nfXn?B p'ov* dk wsbp j? ;ak;e p"vh d[nkok rms ehsh
rJh fJZe p"vhl
(j) ‘e?Ag;* dk wsbp j? i[VtK y/so fi; ftZu :{Bhtof;Nh ;fEs j?l
(e) ‘u/now?B* dk wsbp j? Nq;N dk u/now?Bl
(y) ‘uK;bo* dk wsbp j? :{Bhtof;Nh dk uK;bol
(r) ‘w[Zy ftZs ns/ b/yk nfXekoh* dk wsbp j? :{Bhtof;Nh dk w[Zy
ftZs ns/ b/yk nfXekohl
(x) ‘vhB* dk wsbp j? :{Bhtof;Nh dk vhBl
(C) ‘;ak;e p"vh* dk wsbp j? :{Bhtof;Nh dh ;ak;e p"vhl
;zy/g BK ns/ nozG. gfoGk;aktK.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
349
(u) ‘nkJhHn?ZBH;hH* dk wsbp j? Gkosh Bof;zr e"A;bl
(S) ‘;z;Ek* dk wsbp j? e?Ag; nzdo :{Bhtof;Nh d[nkok, ubkJh
ik ojh iK gqpzX ehsh rJh, e'Jh ;z;Ek iK ekbi iK nekdfwe
e/Ado (i' fe fe;/ th BK Bkb ikfDnk iKdk j't/)l
(i) ‘n?ZwHnkJhH;hH* dk wsbp j? Gkos dh w?vheb e"A;bl
(M) ‘w[eZoo* dk wsbp j? gqftXkBK, nkovhB?A;K ns/ ftfB:wK
d[nkok w[eZoo ehsk frnkl
(R) ‘ofi;Noko* dk wsbp j? :{Bhtof;Nh dk ofi;Nokol
(N) ‘oki ;oeko* dk wsbp j? gzikp oki dh ;oekol
(m) ‘gqftXkBK*, ‘nkovhB?A;K* ns/ ‘ftfB:wK* dk wsbp j? fJ;
d[nkok fJ; n?eN nXhB pDkJ/ :{Bhtof;Nh d/ ‘gqftXkB*,
‘nkovhB?A;* ns/ ‘ftfB:w*l
(v) ‘nfXnkge*, fi; ftZu gq'c?a;o, ohvo n?;';hJ/N gq'ca?;o,
;jkfJe gq'ca?;o, b?euoko ns/ e'Jh nfijk d{;ok ftnesh i'
:{Bhtof;Nh ftZu f;Zfynk fdzdk j?, ;akwb jBl
(Y) ‘Nq;N* dk wsbp j? ;';kfJNh ofi;Nq/;aB n?eN, 1860 (1860
dk XXI) nXhB ofi;No;a[dk ;qh r[o{ okwdk; f;js ftfrnkB
:{Bhtof;Nh Nq;Nl
(D) ‘:{Bhtof;Nh* dk wsbp j? fJ; n?eN dh Xkok 3 nXhB
;Ekgs ;qh r[o{ okwdk; f;js ftfrnkB :{Bhtof;Nhl
(s) ‘tkJh;^uK;bo* dk wsbp j? :{Bhtof;Nh dk tkJh;^uK;bol
ns/
(E) ‘ftfiaNo* dk wsbp j? :{Bhtof;Nh dk ftfiaNo.
3H (1) gzikp oki ftZu ;qh r[o{ okwdk; f;js ftfrnkB :{Bhtof;Nh
d/ BK Bkb fJZe gqkJht/N :{Bhtof;Nh ;Ekgs ehsh ikt/rh.
(2) :{Bhtof;Nh fJ; n?eN d/ T[gpzXK dh nB[;kosk ftZu Nq;N
d[nkok ubkJh ns/ T[; d[nkok T[;dk gqpzX ehsk ikt/rk.
(3) :{Bhtof;Nh T[g^Xkok (1) ftZu fiaeo ehs/ BK d[nkok fJZe
:{Bhtof;Nh dh ;EkgBk.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
350
fBrws p"vh j't/rh ns/ fJ; dk ;dhth T[sokfXeko j't/rk ns/ fJ; dh fJZe
;KMh w[jo j't/rh. fJ; e'b u[ZethA ns/ nu[ZethA d't/A soQK dhnK ;zgZshnK B{z
nois eoB, XkoB eoB ns/ T[; dk fBp/Vk eoB ns/ w[nkfJdk eoB dh
;aesh j't/rh ns/ T[es BK Bkb T[j dktk eo ;e/rh ns/ T[; s/ dktk ehsk
ik ;e/rk.
(4) :{Bhtof;Nh dk w[Zy dcaso wfjsk o'v, tZbjk, ;qh nzfwqs;o
fty/ j't/rk.
(5) :{Bhtof;Nh ;t?^ftZs g';aD j't/rh ns/ fJj oki ;oeko gk;'A
e'Jh rqKN iK fe;/ j'o ftZsh ;jkfJsk gqkgs eoB bJh jZedko BjhA j't/rh.
4H :{Bhtof;Nh d/ j/m^fby/ T[d/;a j'Dr/,^
(i) iao{osK nB[;ko ns/ fit/A :{Bhtof;Nh d[nkok w?vheb f;Zfynk
dhnK ;kohnK ftXhnK okjhA iao{oh ;wfMnk ikt/, i' GftZy ftZu
T[Go ;ed/ jB iK ;[;zrs pD ;ed/ jB, f;js ftfrnkB d/
;ko/ ftf;anK ftZu ;ko/ gZXoK s/ f;Zfynk, nfXnkgB, ftZfdnk,
y'i ns/ f;ybkJh gqdkB eoBkl
(ii) w?vheb ns/ ;pzXs y/soK ftZu g/Av{ ftfdnkoEhnK d/ nekdfwe
NhfunK B{z gqc[Zbs eoBkl
(iii)T[d:'r nkXkos nfXnkgB, f;ybkJh ns/ y'i d/ ft;sko
gq'rokwK B{z nkgD/ fiazw/ b?Dk ns/ ;wki d/ ftek; ftZu :'rdkB
d/D dh fdq;aNh s'A o[iarko :'r j[Bo gqdkB eoBkl
(iv) frnkB, p[ZXh ns/ ;wM dh y'i, f;oiDk, T[ZBsh ns/ gq;ko
eoB bJh ftt;Ek eoBkl
(v) nekdfwe T[d:'r ;pzX bJh w[Zy T[d:'fre xokfDnK B{z e?Ag;
ftZu T[jBK d/ ;zpzXs fBrws ;z;EktK B{z ;Ekgs eoB bJh
T[s;akfjs ns/ gq/fos eoBkl
(vi) frnkB dk gq;ko eoBk sK i' fJ; B{z ;wki dh jo ;q/aDh sZe
gj[zu:'r pDkfJnk ik ;e/l ns/
(vii)nfij/ ;G ekoiK B{z eoBk fit/A fe :{Bhtof;Nh d/ T[d/;aK B{z
tXktk d/D bJh iao{oh iK tKSDh j'D.
:{Bhtof;Nh d/ T[d/;a.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
351
5H :{Bhtof;Nh dhnK j/m^fbyhnK ;aeshnK ns/ ekieko j'Dr/ i' fe
T[; d[nkok iK T[; d/ nfXekohnK ns/ nEkoNhnK d[nkok tos'A ehshnK
ikDrhnK ns/ fBGkJ/ ikDr/, noEksL^
(i) nfXn?B, nfXnkgB, f;ybkJh, y'i, w;ato/ d/ e'o;K B{z Pa[o{
eoB ;pzXh (gkmeqw B{z ngDkT[D ns/ fJ; B{z nkX[fBe pDkT[D
;w/s) ns/ fJBQK e'o;K Bkb ;pzXs nkBbkJhB f;Zfynk d/
sohfenK ;w/s, otkfJsh ns/ Bkb^Bkb Bt/A BthBekoh
sohfenK okjhA ;zpZXheoB gqdkB eoB bJh ;ko/ T[gkn eoB/
ns/ ftt;EktK eoBhnKl
(ii) vkeNo/N, wk;Noia, fvrohnK, fvgb'w/ ns/ ;oNhfce/N gqdkB
eoBk iK d/D bJh gqhfynktK eotkT[DhnKl
(iii)fit/A th :{Bhtof;Nh d[nkok fJ; d/ e?Ag; iK fJ; dhnK
;z;EktK B{z b'VhAdk j't/ T[; nB[;ko gq'ca?;o, n?;';hJ/N gq'ca?;o,
;jkfJe gq'ca?;o, ohvo, b?euoko iK fJ; d/ pokpo d/ fe;/ j'o
nj[d/ B{z ;z;fEs ns/ gqdkB eoBk ns/ nfij/ ftneshnK dh
fB:[esh eoBhl
(iv) ca?b'f;agK, tiahca/, ftfdnkoEh^tiahcak, gqdo;aBh ;z;fEs eoBk
ns/ d/Dk, fit/A w[eZoo ehsk ikt/l
(v) T[BQK ftfdnkoEhnK B{z fiBQK tZb'A fe;/ d{;oh wkBsk gqkgs :{Bhtof;Nh,
p'ov iK gfo;ad iK Gkos ftZu fe;/ j'o ;aestkB nEkoNh s'A nzf;ae
iK g{oB s"o s/ e'o; g{o/ ehs/ rJ/ jB, T[jBK dhnK fvrohnK,
fvgb'w/ ns/ ;oNhfce/NK B{z pokposk gqdkB eoBhl
(vi) go;go nkXko s/ d{;ohnK :{Bhtof;NhnK dh s[bBk ftZu
d'joh fvroh, fvgb'wk iK ;oNhfce/N gqdkB eoB/l
(vii)e/Adoh bkfJpo/oh, ftGkrh bkfJpq/ohnK, nikfJp^xo ns/
;wtosh wkwfbnK B{z ;Ekgs eoBkl
(viii)gzikp fBZih f;js ftfrnkB ftZfdne ;z;EktK (dkyb/ dk
ftfB:w, cah; dk fB:s j'Dk ns/ okytKeoB pDkT[Dk) n?eN,
2006 d/ nB[;ko cah;K ns/ j'o yofunK dh wzr eoBh ns/
fJeZmk eoBkl
:{Bhtof;Nh dhnK ;aeshnK ns/ ekieko.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
352
(ix) :{Bhtof;Nh d/ gZy ftZu pDkJ/ rJ/ Nq;N ns/ fJzv'w?AN d/ cazvK
B{z XkoD eoBk, T[; dk gqpzX eoBk ns/ T[BQK dh tos'A eoBkl
(x) wkB^noE fvrohnK ;z;fEs ns/ gqdkB eoBk, fit/A fe w[eZoo
ehsk ikt/l
(xi) nekdfwe T[Zswsk d/ ekoiK B{z SkgDk ns/ gqek;as eoBk ns/
T[Zswsk dhnK u/noK ;Ekgs eoBkl
(xii);wki d/ ftZfdne s"o s/ gZSV/ ;so ftZu f;js$w?vheb ftZfdne
;j{bsK d/ gq;ko bJh ft;a/;a T[gkn eoBkl
(xiii)y/vK B{z T[s;akfjs ns/ gqc[Zbs eoBkl
(xiv)seBheh, gqpzXeh, wfB;Nhohnb ns/ j'o iao{oh nk;kwhnK
dh f;oiBk eoBk ns/ T[BQK s/ fB:[eshnK eoBkl
(xv)n?ZwH;hHnkJhH, nkJhHn?ZBH;hH ns/ w?vheb f;Zfynk Bkb ;pzXs
fe;/ j'o o?r{b/Noh p"vhnK ns/ w?vheb f;Zfynk Bkb ;pzXs j'o
e/Adoh iK oki J/iz;h gk;'A rqKNK gqkgs eoBhnKl
(xvi):{Bhtof;Nh bJh T[Xko b?Dk ns/ g/;arh oew B{z gqkgs eoBk
ns/ XB fJeZmk eoBkl
(xvii)y/shpkVh, T[d:'r ns/ eko'pko d/ pko/ go;go s"o s/ ;theko:'r
fBpzXBK ns/ ;aosK *s/ y'i gq'i?eNK dk fiazwk b?Dkl
(xviii)w;atok ;/tktK w[jZJhnk eoBkl
(xix):{Bhtof;Nh d/ ftfdnkoEhnK, nfXnkgeK ns/ eowukohnK
dh ;ya;hns ftek; bJh gkmeqw s'A pkjobhnK ;orowhnK B{z
T[s;akfjs eoBk ns/ gqc[Zbs eoBkl
(xx):{Bhtof;Nh ftZu fBfjs iK :{Bhtof;Nh Bkb ;pzXs fe;/ u[ZethA
ns/ nu[ZethA ;zgZsh B{z yohdDk, nois eoBk ns/ gZN/ s/ b?Dk
iK ofjB eoBk ns/ fe;/ th u[ZethA ns/ nu[ZethA ;zgZsh B{z t/uDk,
gZN/ s/ d/Dk, ofjB eoBk, jZE pdbh eoBk ns/ fJzsekb eoBkl
(xxi)ftfdnkoEhnK dhnK tZy^tZy Pq/DhnK bJh cah; YKuk w[eZoo eoBkl
(xxii)go;go s"o *s/ ;theko:'r fBpzXBK ns/ ;aosK s/ j'o ;z;EktK
Bkb fwbtosB ukj[Dkl
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
353
(xxiiii)n?ZwH;hHnkJhH, nkJhHn?ZBH;hH ns/ w?vheb f;Zfynk Bkb ;pzXs
fe;/ j'o o?r{b/Noh p"vhnK d[nkok T[fbys ehs/ rJ/ wkgdzvK
nB[;ko :{Bhtof;Nh d/ eowukohnK ns/ nfXnkgeK dhnK
sBykjK, fwjBskB/ ns/ wkD^GZs/ B{z fB;afus eoBk, fBoXkos
eoBk ns/ T[jBK B{z w[jZJhnk eotkT[Dkl
(xxiv);t?^gqwkDB eoBk fi; B{z oki ;oeko iK oki ;oeko d[nkok
pDkJh rJh fe;/ j'o p"vh gk;'A fe;/ nkfrnk, gqtkBrh, b;z;,
;oNhfce/N, fJsokiajhDsk ;oNhfce/N iK nfXeko gqkgs
eoB s'A S'N fdZsh ikt/rhl
(xxv):{Bhtof;Nh d/ T[d/;aK B{z f;o/ ukVQB bJh gqftXkB, nkovhB?A;
ns/ ftfB:w pDkT[D/l ns/
(xxvi)nfij/ j'o ;G ekoi eoBk, i' :{Bhtof;Nh d/ T[d/;aK B{z nZr/
tXkT[D bJh iao{oh iK tKSBh j' ;ed/ j'D.
6H (1) :{Bhtof;Nh nkgD/ e?Ag;K d/ nzdo jh nkgDh nfXekosk dh
tos'A eo/rh.
(2) :{Bhtof;Nh T[BQK ftZfdne iK g/;a/to ;z;EktK B{z nkgD/ Bkb
;zpZX eo/rh fijVhnK e?Ag; nzdo Nq;N d[nkok ;Ekgs ehshnK, ubkJhnK
iKdhnK jB iK T[jBK dk gqpzX ehsk iKdk j? fiBQK pkps Nq;N d[nkok ft;a/;a
ca?;bk fbnk iKdk j?.
7H (1) :{Bhtof;Nh d/ j/m^fby/ nfXekoh j'Dr/, noEksL^
(i) ftfiaNol
(ii) uK;bol
(iii)tkJh;^uK;bol
(iv) ofi;Nokol
(v) c?ebNhnK d/ vhBl
(vi) w[Zy ftZs ns/ b/yk nfXekohl ns/
(vii):{Bhtof;Nh d/ nfij/ j'o nfXekoh, fit/A fe gqftXkBK d[nkok
:{Bhtof;Nh d/ nfXekoh n?bkB/ ikD.
:{Bhtof;Nh dh nfXekosk. :{Bhtof;Nh d/ nfXekoh.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
354
8H (1) gzikp dk okigkb :{Bhtof;Nh dk ftfiaNo j't/rk.
(2) ftfiaNo fvrohnK ns/ fvgb'w/ gqdkB eoB bJh :{Bhtof;Nh
dh eBt'e/;aB dh gqXkBrh eo/rk.
(3) ftfiaNo B{z :{Bhtof;Nh d/ wkwfbnK ;pzXh e'Jh th ;{uBk b?D
dk nfXeko j't/rk.
(4) ftfiaNo, uK;bo Bkb w;atok eoe/, nfij/ ftnesh d[nkok
fBohyD, SkDphD, g[ZS^frZS, ;ot/yD iK iKu^gVskb iK nfijh e'Jh j'o
rZb eotk ;e/rk, fit/A fe T[j :{Bhtof;Nh d/ gqpzXeh, nekdfwe iK
ekoiekoh wkwfbnK d/ ;zpzX ftZu fBod/;a d/ ;edk j't/.
(5) ftfiaNo, jo/e wkwb/ ftZu, fBohyD, SkDphD, g[ZS^frZS,
;ot/yD iK iKu^gVskb iK nfijh e'Jh j'o rZb eotkT[D d/ nkgD/ fJokd/
;pzXh :{Bhtof;Nh B{z B'fN; d/t/rk ns/ fijh fe ;{os j't/, :{Bhtof;Nh
nkgDk fJZe gqshfBX fB:[es eo/rh, i' nfij/ fBohyD, SkDphD, g[ZS^frZS,
;ot/yD iK iKu^gVskb iK nfijh e'Jh j'o rZb eoB d/ ;w/A jkiao oj/rk.
(6) ftfiaNo nfij/ fBohyD, SkDphD, g[ZS^frZS, ;ot/yD iK iKu^gVskb
d/ BshfinK pko/ tkJh;^uK;bo B{z ;{fus eo ;e/rk ns/ tkJh;^uK;bo ftfiaNo
d/ ftukoK Bkb nfijh ;bkj *s/, i' ftfiaNo tZb'A fdZsh rJh j't/, ns/ nfijh ;bkj
s/ ehsh rJh ekotkJh ;pzXh ;ak;e p"vh B{z ;{uBk d/t/rk.
(7) tkJh;^uK;bo ftfiaNo B{z T[; fBohyD, SkDphD, g[ZS^frZS,
;ot/yD iK iKu^gVskb iK nfijh jh fe;/ j'o rZb, fijh fe ;{os j't/, d/
pko/ :{Bhtof;Nh d[nkok ehsh rJh ekotkJh iK sithia ehsh rJh ekotkJh
pko/ ;{fus eo/rk.
(8) i/ oki ;oeko b'e fjZs ftZu :{Bhtof;Nh iK T[; dhnK ;z;EktK
Bkb ;pzXs fe;/ wkwb/ pko/ fBohyD, SkDphD, g[ZS^frZS, ;ot/yD iK iKu^
gVskb, fijh fe ;{os j't/, eotkT[Dh w[Bk;p ;wMdh j? sK oki ;oeko d[nkok
fJ; pko/ ftfiaNo B{z jtkbk ehsk ikt/rk, i' uK;bo Bkb w;atok eoe/, nfij/
fBohyD, SkDphD, g[ZS^frZS, ;ot/yD iK iKu^gVskb eotkJ/rk.
9H (1) u/now?B, :{Bhtof;Nh dk uK;bo j't/rk ns/ uK;bo, ftfiaNo
dh r?o^jkiaoh ftZu :{Bhtof;Nh dh eBt'e/;aB dh gqXkBrh eo/rk.
(2) uK;bo ;ak;e p"vh dk u/now?B j't/rk ns/ T[j nkgD/^nkg iK
:{Bhtof;Nh dh ;pzXs nEkoNh dh f;cako;a s/ :{Bhtof;Nh d/ eowukohnK
uK;bo.
ftfiaNo.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
355
ns/ nfXekohnK dhnK ;kohnK fB:[eshnK, BkwiadrhnK, jNkfJnk ikDk,
w[nZsbhnK ns/ w[V^pjkbhnK eoB dh gqtkBrh d/t/rk.
(3) uK;bo :{Bhtof;Nh dh fe;/ nEkoNh iK nfXekoh tZb'A bJ/
rJ/ fe;/ th ca?;b/ B{z ;'X iK T[; B{z gosk ;e/rk ns/ nkgDhnK ;aeshnK dh
nkgD/^nkg iK fe;/ j'o soQK tos'A eod/ j'J/ :{Bhtof;Nh d/ ekieko d/ ;[:'r
;zukbB B{z uZbd/ oZyD bJh ;ko/ b'VhAd/ ezw eo ;e/rk.
(4) uK;bo e'b :{Bhtof;Nh d/ T[d/;aK B{z nZr/ tXkT[D ns/ fJ; Bkb
nB[;zre fe;/ wkwb/ ;pzXh nfij/ j'o ;ko/ ekoi eoB dhnK ;aeshnK
j'DrhnK ns/ uK;bo tZb'A bJ/ rJ/ ;ko/ c?a;b/ nzfsw j'Dr/ ns/ :{Bhtof;Nh
Bkb ;pzXs ;kfonK bJh pzXBekoh j'Dr/.
(5) i/, uK;bo dh okJ/ ftZu, :{Bhtof;Nh iK fe;/ nfXekoh iK
nEkoNh dk e'Jh ca?;bk, fJ; n?eN iK gqftXkBK iK nkovhB?A;K iK ftfB:wK
nXhB ;"AghnK rJhnK ;aeshnK s'A pkjo j? iK T[; dk :{Bhtof;Nh d/ fjZsK
s/ gqshe{b gqGkt g?D dh ;zGktBk j? sK T[j nfij/ nfXekoh iK nEkoNh B{z
gzdoK fdBK dh w[Zds d/ nzdo^nzdo fJ; d/ ca?;b/ B{z ;'XD bJh ej/rk ns/
nfXekoh iK nEkoNh tZb'A nfij/ ca?;b/ ftZu g{oB s"o s/ iK nzf;ae s"o s/ ;'X
eoB s'A fJBeko eoB iK gzdoK fdB dh w[Zds d/ nzdo^nzdo T[; s/ e'Jh
ca?;bk b?D ftZu n;cab ofjD dh ;{os ftZu uK;bo dk ca?;bk nzfsw j't/rk.
(6) i/ fe;/ th ;w/A fe;/ gqshp/Bsh d/ gqkgs j'D *s/ iK j'o soQK
uK;bo B{z fJj gqshs j[zdk j? fe :{Bhtof;Nh d/ tkJh;^uK;bo iK e'Jh j'o
nfXekoh tZb'A,^
(T) fJ; n?eN nXhB iK j'o soQK T[; s/ no'g/ rJ/ fe;/ eosZt B{z
fBGkT[D ftZu e'skjh ehsh rJh j?l iK
(n) e'Jh ekotkJh fJ; sohe/ Bkb ehsh rJh j? i' fe :{Bhtof;Nh
d/ fjZsK d/ gqshe{b j?l iK
(J) :{Bhtof;Nh d/ wkwfbnK dk gqpzXB eoB ftZu n;woZE j?, sK
uK;bo fJ; sZE d/ j[zfdnK j'fJnK th fe T[; nfXekoh dh nT[X
r[iaoh BjhA j?, fbysh j[ewK d[nkok ekoB dZ;d/ j'J/ tkJh;^uK;bo
iK ;pzXs nfXekoh B{z nfijh sohe s'A nkgDk nj[dk SZvD dh
b'VBk eo ;edk j?, fit/A j[ewK ftZu T[fbys ehsk ikt/.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
356
tkJh;^uK;bo iK ;pzXs nfXekoh tZb'A T[; T[fbys ehsh rJh
sohe s'A nkgDk nj[dk SZfvnk frnk ;wfMnk ikt/rkL
gozs{ nfijk e'Jh th j[ew gk; BjhA ehsk ikt/rk id'A sZe nfijh
ekotkJh sithias eoB d/ nkXkoK pko/ tkJh;^uK;bo B{z iK ;pzXs nfXekoh
B{z ;z;{fus BjhA ehsk iKdk ns/ T[; B{z T[; s/ ;[DtkJh dk tkip w"ek BjhA
fdZsk iKdk.
10H (1) tkJh;^uK;bo ;ak;e p"vh tZb'A f;cako;a ehs/ rJ/ fszB
ftneshnK d/ g?Bb ftZu'A uK;bo d[nkok fB:[es ehsk ikt/rk.
(2) fe;/ th ftnesh B{z tkJh;^uK;bo ti'A fB:[es BjhA ehsk
ikt/rk, id'A sZe fe T[; e'b nfijhnK :'rsktK Bk j'D i' n?ZwH;hHnkJhH,
nkJhHn?ZBH;hH ns/ w?vheb f;Zfynk Bkb ;pzXs fe;/ j'o o?r{b/Noh p"vhnK
d[nkok T[fbys ehshnK rJhnK j'D.
(3) tkJh;^uK;bo ;w[Zu/ o{g ftZu :{Bhtof;Nh dk fJzukoi j't/rk
i' fe :{Bhtof;Nh d/ wkwfbnK s/ nkw fBrokBh ns/ ezNo'b oZy/rk ns/
:{Bhtof;Nh dhnK tZy^tZy nEkoNhnK d/ ca?;fbnK B{z sewhb eo/rk.
(4) ftfiaNo ns/ uK;bo dh r?o^jkiaoh dh ;{os ftZu tkJh;^uK;bo
:{Bhtof;Nh dh eBt'e/;aB dh gqXkBrh eo/rk.
(5) tkJh;^uK;bo nfijhnK ;aeshnK dh tos'A ns/ nfij/ ekiekoK
B{z fBGkJ/rk, fit/A fe w[eZoo ehsk ikt/.
11H (1) ofi;Noko, uK;bo d[nkok ;ak;e p"vh tZb'A f;cako;a ehs/ rJ/
fszB ftneshnK d/ g?Bb ftZu'A fB:[es ehsk ikt/rk.
(2) fe;/ th ftnesh B{z ofi;Noko ti'A fB:[es BjhA ehsk ikt/rk
id'A sZe fe T[; e'b nfijhnK :'rsktK Bk j'D i' n?ZwH;hHnkJhH, nkJhHn?ZBH;hH
ns/ w?vheb f;Zfynk Bkb ;pzXs fe;/ j'o o?r{b/Noh p"vhnK d[nkok T[fbys
ehshnK rJhnK j'D.
(3) ofi;Noko :{Bhtof;Nh bJh ns/ T[;d/ BfwZs ;ko/ w[nkfJfdnK
s/ d;yas eo/rk ns/ ;ko/ d;skt/iK iK foekov B{z gqwkDhe eo/rk.
(4) ofi;Noko ;ak;e p"vh, gqpzXeh p'ov ns/ nekdfwe e"A;b dk
w?Apo^;eZso j't/rk, gozs{ T[; e'b t'N dk nfXeko BjhA j't/rk.
tkJh;^uK;bo.
ofi;Noko.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
357
(5) ofi;Noko, nfijhnK j'o ;aeshnK dh tos'A ns/ nfij/ j'o
ekieko fBGkJ/rk, fit/A w[eZoo ehsk ikt/.
12H (1) w[Zy ftZs ns/ b/yk nfXekoh uK;bo d[nkok nfij/ sohe/ Bkb
fB:[es ehsk ikt/rk, fit/A w[eZoo ehsk ikt//.
(2) e'Jh th ftnesh T[d'A sZe w[Zy ftZs ns/ b/yk nfXekoh d/ s"o
s/ fB:[esh bJh :'r BjhA j't/rk id'A sZe T[; B/ Gkosh ukoNov b/ykeko
;z;Ek d[nkok fbnk frnk ukoNov b/ykekoh N?;N gk; Bk ehsk j't/.
(3) w[Zy ftZs ns/ b/yk nfXekoh nfij/ ekieko fBGkJ/rk ns/
nfijhnK ;aeshnK dh tos'A eo/rk, fit/A w[eZoo ehshnK ikD.
13H (1) :{Bhtof;Nh T[; d/ ekieko d/ ;[:'r ;zukbB bJh/, nfij/ j'o
nfXekoh fB:[es eo ;edh j?, fit/A fJj iao{oh ;wM/.
(2) :{Bhtof;Nh d/ nfij/ j'o nfXekohnK B{z fB:[es eoB dk
sohek ns/ T[jBK dhnK ;aeshnK ns/ ekieko nfij/ j'Dr/, fit/A w[eZoo
ehs/ ik ;ed/ j'D.
14H :{Bhtof;Nh dhnK j/m^fbyhnK nEkoNhnK j'DrhnK, noEksL^
(i) ;ak;ae p"vhl
(ii) gqpzX^p'ovl
(iii)nekdfwe e"A;bl ns/
(iv) nfijhnK j'o nEkoNhnK, fit/A gqftXkBK d[nkok :{Bhtof;Nh
dhnK nEkoNhnK n?bkBhnK rJhnK j'D.
15H (1) :{Bhtof;Nh dh ;ak;e p"vh j/m^fby/ ftneshnK s'A fwb e/
pD/rh, noEksL^
(T) uK;bol L u/now?B
(n) tkJh;^uK;bol L w?Apo
(J) Nq;N tZb'A Bkwiad ehs/ fszB ftnesh, fiBQK L w?Apo
ftZu'A d' T[Zx/ w?vheb$f;js ftfrnkB ;ak;asoh j'Dr/l
(;) vkfJo?eNo, y'i ns/ w?vheb f;Zfynk L w?Apo
(vhHnkoHn?ZwHJhH) iK T[; dk gqshfBX i' fe
;z:[es vkfJo?eNo d/ nj[d/ s'A EZb/ dk Bk j't/l
w[Zy ftZs ns/ b/yk nfXekoh. j'o nfXekoh. :{Bhtof;Nh dhnK nEkoNhnK. ;ak;e p"vh .
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
358
(j) uK;bo d[nkok Bkwiad ehsk frnk fJZe ftZsh L w?Apo
wkfjol
(e) ;eZso, T[u/oh f;Zfynk ftGkr, gzikp ;oeko L w?Apo
iK T[; dk gqshfBX i' fe ;z:[es ;eZso d/ nj[d/
s'A EZb/ dk Bk j't/l
(y) ;eZso, gzikp ;oeko, w?vheb f;Zfynk ns/ y'i
ftGkr iK T[; dk gqshfBX, i' fe ;z:[es ;eZso d/
nj[d/ s'A EZb/ dk Bk j't/l ns/
(r) uK;bo Bkb w;atok eod/ j'J/ ;eZso, T[u/oh L w?Apo
f;Zfynk ftGkr, gzikp ;oeko d[nkok Bkwiad
ehsk frnk fJZe T[Zxk f;Zfynk^;ak;asoh.
(2) ;ak;e p"vh :{Bhtof;Nh dh ;ot^T[Zu p"vh j't/rh. fJj j/m^
fby/ ekieko fBGkJ/rh, noEksL^
(T) gqftXkBK, nkovhB?A;K ns/ ftfB:wK d/ nB[;oD ftZu
:{Bhtof;Nh d/ ekiekoK B{z ezNo'b eoB bJh fBod/;a
d/D/ ns/ nkw fBrokBh gqdkB eoBkl
(n) :{Bhtof;Nh dhnK j'o nEkoNhnK d/ ca?;fbnK dh
Biao;kBh eoBh i/ T[j gqftXkBK, nkovhB?A;K ns/
ftfB:wK d/ T[gpzXK d/ nB[o{g Bk j'Dl
(J) :{Bhtof;Nh dh ;bkBk fog'oN ns/ piN B{z gqtkB eoBkl
(;) :{Bhtof;Nh d[nkok ngDkJhnK ikD tkbhnK ft;sfos
BhshnK B{z fB:s eoBkl ns/
(j) nfijhnK j'o ;aeshnK dh tos'A eoBh, fit/A gqftXkBK
d[nkok w[eZoo ehshnK ikD.
(3) ;ak;e p"vh e?bzvo ;kb ftZu xZN'^xZN d' tko fJeZsosk eo/rh.
(4) ;ak;e p"vh dh fJeZsosk bJh xZN' xZN e'ow gzi dk j't/rk.
16H (1) gqpzX^p'ov j/m^fby/ w?ApoK s'A fwb e/ pD/rk, noEksL^
(T) uK;bo iK T[; dk Bkwiadl u/nogo;B
(n) tkJh;^uK;bol w?Apo
gqpzX^p'ov.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
359
(J) Nq;N d[nkok Bkwiad ehs/ rJ/, Nq;N d/ d' w?Apo
w?Apol
(;) oki ;oeko d/ gqshfBX ti'A w?vheb f;Zfynk w?Apo
(vhHnkoHn?ZwHJhH) Bkb ;pzXs vkfJo?eN'o/N
dk vkfJo?eNol
(j) Nq;N d[nkok Bkwiad ehs/ rJ/ fszB ftnesh
i' Nq;N d/ w?Apo BjhA jBl w?Apo
(e) Nq;N d[nkok Bkwiad ehs/ rJ/, nfXnkgeK
ftZu'A d' ftneshl w?Apo
(y) uK;bo d[nkok Bkwiad ehs/ rJ/ d' nfXnkge. w?Apo
(2) gqpzX^p'ov nfijhnK ;aeshnK dh tos'A eo/rk ns/ nfij/
ekieko fBGkJ/rk, fit/A fe w[eZoo ehsk ikt/.
(3) gqpzX^p'ov e?bzvo ;kb ftZu xZN'^xZN d' tko fJeZsosk eo/rk.
(4) gqpzX^p'ov dh fJeZsosk bJh xZN' xZN e'ow gzi dk j't/rk.
17H (1) nekdfwe e"A;b j/m^fby/ w?ApoK s'A fwbe/ pD/rh, noEksL^
(T) tkJh;^uK;bol u/nogo;B
(n) oki ;oeko d[nkok T[; d/ gqshfBX ti'A w?Apo
Bkwiad ehsk frnk w?vheb ns/ f;js
ftfrnkB d/ y/so dk fJZe T[Zxk nekdfwe
ftneshl ns/
(J) nfij/ j'o w?Apo, fit/A w[eZoo ehsk ikt/. w?Apo
(2) nekdfwe e"A;b :{Bhtof;Nh dh w[Zy nekdfwe p"vh j't/rh
ns/ fJj fJ; n?eN, gqftXkBK, nkovhB?A;K ns/ ftfB:wK d/ T[gpzXK d/
skp/, :{Bhtof;Nh dhnK nekdfwe BhshnK ftZu skbw/b eo/rh ns/ T[BQK
s/ nkw fBrokBh oZy/rh.
(3) nekdfwe e"A;b dh fJeZsosk dk e'ow nfijk j't/rk, fit/A
w[eZoo ehsk frnk j't/.
18H (1) ftZs ew/Nh j/m^fby/ w?ApoK s'A fwb e/ pD/rh, noEksL^
(i) tkJh;^uK;bol u/nogo;B
nekdfwe e"A;b.
ftZs ew/Nh.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
360
(ii) vhB nekdfwe wkwb/l w?Apo
(iii) ofi;Nokol w?Apo
(iv) Nq;N d[nkok Bkwiad ehs/ rJ/ d'
ftnesh, fiBQK ftZu'A fJZe ftZsh
wkfjo j't/rkl ns/ w?Apo
(v) w[Zy ftZs ns/ b/yk nfXekoh. w?Apo^;eZso
(2) Nq;N d[nkok Bkwiad ehs/ rJ/ w?Apo d' ;kb dh w[Zds bJh
nj[dk XkoB eoBr//.
19H (1) w[Zy ftZs ns/ b/yk nfXekoh b'VhAd/ d;skt/iK Bkb, :{Bhtof;Nh
dk ;bkBk piN fsnko eotkJ/rk ns/ T[; B{z gqtkBrh bJh ftZs ew/Nh B{z
g/;a eo/rk. w[Zy ftZs ns/ b/yk nfXekoh :{Bhtof;Nh dh ;bkBk nkwdB ns/
yofunK d/ b/y/ th fsnko eotkJ/rk ns/ fJ; ;pzXh ftZs ew/Nh tZb'A fB:[es
ehs/ rJ/ ukoNov b/ykeko d[nkok fJ; dk nkfvN eotkJ/rk.
(2) T[g^Xkok (1) ftZu jtkbk fdZs/ nB[;ko :{Bhtof;Nh dh nkwdB
ns/ yofunK d/ nkfvN ;pzXh B'N Bkb ftZs ew/Nh d[nkok gqtkB ehs/ rJ/
piN, B{z uK;bo dh gqtkBrh bJh T[; nZr/ g/;a ehsk ikt/rk.
(3) ftZs ew/Nh :{Bhtof;Nh d/ ftZsh wkwfbnK s/ uK;bo Bz{ ;bkj
d/t/rh.
20H Xkok 14 d/ yzv (iv) nXhB nEkoNhnK dh pDso, rmB, ;aeshnK ns/
ekieko nfij/ j'Dr/, fit/A w[eZoo ehs/ ikD.
21H e'Jh ftnesh :{Bhtof;Nh dh fe;/ p"vh iK nEkoNhnK dk w?Apo j'D
d/ Bkekpb j' ikt/rk, i/ T[j,^
(i) ftrV^fus j? ns/ fe;/ ;aestkB ndkbs d[nkok nfijk
n?bkfBnk j'fJnk j?l iK
(ii) fJZe nw[Zes fdtkbhnk j?l iK
(iii)fe;/ ;dkukoe froktN ftZu gbu/ ngokX bJh f;ZX^d';a
mfjokfJnk frnk j? l iK
ftZs ew/Nh d/ ekieko.
j'o nEkoNhnK. nEkoNh iK p"vh dh w?Apof;aZg bJh BkekpbhnsK.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
361
(iv) fe;/ th o{g ftZu fe;/ gqhfynk dk ;zukbD eoB ftZu fe;/
nDT[fus nkuoD Bkb yfus j'D eoe/ iK T[; B{z tXktk d/D
ekoB ;iak^:kcask j' frnk j?.
22H :{Bhtof;Nh dh fe;/ nEkoNh iK p"vh d[nkok ehsk frnk e'Jh ekoi
iK ekotkJhnK f;oca fJ; ekoB BkikfJia BjhA j'DrhnK fe^
(T) nEkoNh iK p"vh ftZu e'Jh EK ykbh j? iK T[; d/ rmB ftZu e'Jh
so[ZNh j?l iK
(n) T[; d/ w?Apo ti'A ekoi eo oj/ fe;/ ftnesh dh Bkwiadrh iK
fB:[esh ftZu e'Jh so[ZNh iK p/ekfJdrh j?l iK
(J) nfij/ ekoi iK ekotkJh ftZu e'Jh so[ZNh iK p/ekfJdrh j? i'
wkwb/ d/ r[DK s/ gqGkt BjhA gkT[Adh.
23H i/ :{Bhtof;Nh dh fe;/ nEkoNh iK p"vh ftZu fe;/ w?Apo dh w"s j'
ikD ekoB iK T[; d/ n;shca/ iK nj[d/ s'A jNkJ/ ikD ekoB iK fi; ;woZEk
ftZu T[; B{z fB:[es iK Bkwiad ehsk frnk ;h T[; ;woZEk ftZu spdhbh j'
ikD ekoB e'Jh nk;kwh ykbh j[zdh j? sK T[; nEkoNh iK p"vh d[nkok fi;
tZb'A nfij/ w?Apo dh fB:[esh iK Bkwiadrh ehsh rJh ;h, fizBh S/sh ;zGt
j' ;e/ T[; nk;kwh B{z Gfonk ikt/rkL
gozs{ :{Bhtof;Nh dh fe;/ nEkoNh iK p"vh d/ w?Apo dh ;zeNekbh
yakbh j'Jh nk;kwh s/ Bkwiad iK fB:[es ehsk frnk nfijk ftnesh, w?Apo
dh pkeh ofjzdh fwnkd bJh jh nEkoNh iK p"vh d/ w?Apo d/ nj[d/ s/ pfDnk
oj/rk fi; dh EK s/ T[; B{z fB:[es iK Bkwiad, fijh fe ;{os j't/, ehsk
frnk j?.
24H :{Bhtof;Nh dhnK nEkoNhnK iK nfXekoh nfijhnK ew/NhnK dk
rmB eo ;ed/ jB, i' nfijhnK ew/NhnK d[nkok ft;a/;a ezw B{z eoB bJh
iao{oh j' ;edhnK jB. nfijhnK ew/NhnK dk rmB ns/ eosZt nfij/
j'Dr/, fit/ w[eZoo ehs/ ik ;eD.
25H fJ; n?eN ftZu doi fe;/ rZb d/ j[zfdnK j'fJnK th, Nq;N 11thA ns/
12thA iwks d/ xZN'^xZN gzikj ftfdnkoEhnK B{z w[cas f;Zfynk d/D bJh fJZe
ft;a/;a ;e{b ubkJ/rk, fi; ftZu w[cas fojkfJ;a ns/ w[cas y[oke dh ;j{bs
th ;akwb j't/rh. ftfdnkoEhnK dk dkyabk r[DK d/ nkXko s/ ehsk ikt/rk.
ykbh EktK ekoB ekoiK iK ekotkJhnK dk BkikfJia Bk j'Dk. ;zeNekbh yakbh j'JhnK nk;kwhnK B{z GoBk.
ew/NhnK.
ftfdnkoEhnK ƒ
w[|s f;Zfynk d/D
bJh ftP/P ;e{b
ubkT[Dk.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
362
26H (1) ;ak;e p"vh, ;w/A^;w/A s/, gqftXkB pDk ;e/rh iK T[BQK ftZu ;'X
iK T[BQK B{z fBo;B eo ;e/rh.
(2) gqftXkB iK T[; ftZu ehsh rJh e'Jh ;'X iK T[; dk fBo;B
uK;bo dh gqtkBrh b'V/rk.
(3) fJ; n?eN d/ T[gpzXK d/ skp/, gqftXkB j/m^fby/ ftf;anK bJh
T[gpzX eo ;eDr/, noEksL^
(i) :{Bhtof;Nh dhnK nEkoNhnK ns/ j'o p"vhnK, i' ;w/A^;w/A s/
rms ehshnK rJhnK j'D, d/ rmB, ;aeshnK ns/ ekiekol
(ii) tkJh;^uK;bo dh fB:[esh d/ fBpzXB ns/ ;aosK ns/ T[;
dhnK ;aeshnK ns/ ekiekol
(iii)ofi;Noko ns/ w[Zy ftZs ns/ b/yk nfXekoh dh fB:[esh dk
sohek, fBpzXB ns/ ;aosK ns/ T[BK dhnK ;aeshnK ns/ ekiekol
(iv) j'o nfXekohnK ns/ nfXnkgeK dh fB:[esh dk sohek, fBpzXB
ns/ ;aosK ns/ T[BK dhnK ;aeshnK ns/ ekiekol
(v) :{Bhtof;Nh d/ eowukohnK d/ ;/tk d/ fBpzXB ns/ ;aosKl
(vi) :{Bhtof;Nh, nfXekohnK, nfXnkgeK, eowukohnK ns/
ftfdnkoEhnK ftueko MrV/ dh ;{os ftZu ;kb;h iakpskl
(vii)wkB^noE fvrohnK gqdkB eoBkl
(viii)ftfdnkoEhnK B{z fNT{;aB cah; dh ndkfJrh s'A S'N d/Dh ns/
T[BQK B{z tiahca/ ns/ c?b'f;agK gqdkB eoBkl
(ix) (T) dkyab/ ok;aNoh :'rsk^ew^gqt/;a gqhfynk (n?ZBJhJhNh)
iK wkB:'r ;[gohw e'oN d/ fd;ak^fBod/;aK d/ wZd/Biao
e/Adoh ;oeko d[nkok ;zukbs$f;cako;a ehs/ rJ/ fe;/
j'o N?;N d/ nkXko *s/ ehs/ ikDr/.
(n) ;hNK d/ okyt/AeoB B{z ftfB:w eoBkl
(x) tZy^tZy e'o;K ftZu ;hNK dh frDshl ns/
(xi) fJ; n?eN nXhB e'Jh j'o wkwb/ fiBQK bJh gqftXkB pDkT[D/
b'VhAd/ j'D.
gqftXkB pDkT[D dh ;aesh.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
363
(4) uK;bo dh gqtkBrh s'A pknd, :{Bhtof;Nh d/ gqftXkBK B{z oki
;oeko B{z T[;dh gqtkBrh bJh g/;a ehsk ikt/rk.
(5) oki ;oeko :{Bhtof;Nh tZb'A g/;a ehs/ rJ/ gqftXkBK s/ ftuko
eo/rh ns/ fpBK o{gG/d s'A iK nfij/ o{gG/d eod/ j'J/, i/ e'Jh j'D, fit/A fe
T[j iao{oh ;wMdh j't/, T[; B{z gqtkBrh d/t/rh ns/ gqftXkBK B{z :{Bhtof;Nh
B{z tkg; G/i d/t/rh.
(6) :{Bhtof;Nh, ;ak;e p"vh dh gqtkBrh Bkb, oki ;oeko d[nkok
gqtkB ehs/ rJ/ gqftXkBK s/ nkgDh ;fjwsh ;z;{fus eo/rh, ns/ i/ :{Bhtof;Nh
oki ;oeko d[nkok ehs/ rJ/ e[ZM iK ;ko/ o{gG/dK B{z gqGkth pDkT[D dh fJZSk
BjhA oZydh sK T[j fJ; d/ ekoB th d/ ;e/rh.
(7) oki ;oeko d[nkok gqftXkBK B{z nzsw o{g ftZu gqtkB eoB s'A
fgZS'A, fJjBK B{z :{Bhtof;Nh d/ ;oekoh riaN ftZu gqek;as ehsk ikt/rk.
(8) fJ; soQK pDkJ/ rJ/ gqftXkBK B{z oki ;oeko dh gqtkBrh s'A
fpBK ;'fXnk BjhA ikt/rk.
27H (1) ;ak;e p"vh ;w/A^;w/A s/ nkovhB?A; pDk ;e/rh iK T[BQK ftZu ;'X
eo ;e/rh iK T[BK B{z fBo;s eo ;e/rh.
(2) jo/e pDkJ/ rJ/ nkovhB?A; iK T[; ftZu ehsh rJh e'Jh ;'X iK
T[; B{z fBo;s eoB s/ uK;bo dh gqtkBrh b'VhAdh j't/rh.
(3) fJ; n?eN d/ T[gpzXK d/ skp/, nkovhB?A; j/m^fby/ ftf;anK bJh
T[gpzX eo ;eDr/, noEksL^
(i) :{Bhtof;Nh ftZu ftfdnkoEhnK dk dkybk ns/ T[;
nB[;ko T[BK d/ BK ofi;No ftZu uVQkT[Dkl
(ii) :{Bhtof;Nh dhnK fvrohnK, fvgb'w/ ns/ ;oNhfce/NK
bJh fB:s ehs/ ikD tkb/ nfXn?B e'o;l
(iii) fvrohnK, fvgb'w/, ;oNhfce/NK ns/ j'o nekdfwe
T[gkXhnK ;pzXhl
(iv) :{Bhtof;Nh d/ tZy^tZy e'o;K, gqhfynktK, fvrohnK
ns/ fvgb'fwnK dhnK bJhnK ikD tkbhnK cah;Kl
(v) c?b'^tiahc/, tiahc/, ftfdnkoEh^tiahc//, swr/ ns/ fJBkw
nkovhB?A; pDkT[D dh ;aesh.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
364
d/D bJh ;aosKl
(vi) gohfynktK dk ;zukbD, fi; ftZu gohfynk b?D tkbhnK
p"vhnK, gohfyneK ns/ wkvo/NoK d/ nj[d/ d/ fBpzXB
ns/ fB:[esh dk sohek ns/ eosZtK pko/ ehs/ T[gpzX
;akwb jBl
(vii):{Bhtof;Nh ftZu ftfdnkoEhnK bJh j';Nb dhnK
;j{bsK dhnK ;aosKl
(viii):{Bhtof;Nh d/ ftfdnkoEhnK fto[ZX nB[;ak;aBh ekotkJh
eoBhl
(ix) fe;/ j'o p"vh dh f;oiDk, ouBk ns/ ekieko, fijVk
:{Bhtof;Nh d/ fwnko B{z ;[XkoB bJh iao{oh ;wfMnk
iKdk j?l
(x) j'o :{Bhtof;NhnK ns/ ;z;EktK Bkb fwb e/ ezw eoB
ns/ ;fj:'r d/D dk sohekl ns/
(xi) fJ; n?eN iK fJ; nXhB pD/ gqftXkBK nB[;ko fe;/ j'o
wkwb/ fiBK bJh nkovhB?A;K d[nkok T[gpzXs ehsk ikDk
b'VhAdk j't/.
(4) uK;bo dh gqtkBrh s'A pknd, :{Bhtof;Nh d/ nkovhB?A; oki
;oeko B{z gqtkBrh bJh g/;a ehs/ ikDr/.
(5) :{Bhtof;Nh d[nkok g/;a ehs/ rJ/ nkovhB?A;K s/ oki ;oeko
ftuko eo/rh ns/ fpBK o{gG/dK s'A iK nfij/ o{gG/d Bkb, i/ e'Jh j'D,
fit/A fe T[j iao{oh ;wMdh j't/, T[; B{z gqtkBrh d/t/rh ns/ T[BQK B{z tkg;
:{Bhtof;Nh B{z G/i d/t/rh.
(6) :{Bhtof;Nh, ;ak;e p"vh dh gqtkBrh Bkb, oki ;oeko d[nkok
gqtkB ehs/ rJ/ nkovhB?A;K s/ nkgDh ;fjwsh ;z;{fus eo/rh ns/ i/ :{Bhtof;Nh
oki ;oeko d[nkok ehs/ rJ/ e[ZM iK ;ko/ o{gG/dK B{z gqGkth pDkT[D dh fJZSk
BjhA oZydh sK T[j fJ; d/ ekoB th d/ ;e/rh.
(7) oki ;oeko d[nkok nkovhB?A;K B{z nzfsw o{g ftZu gqtkB eoB
s'A fgZS'A, fJjBK B{z :{Bhtof;Nh d/ ;oekoh riaN ftZu gqek;as ehsk ikt/rk.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
365
(8) fJ; soQK pDkJ/ rJ/ nkovhB?A;K B{z oki ;oeko dh gqtkBrh s'A
fpBK ;'fXnk BjhA ikt/rk.
28H (1) ;ak;e p"vh ;w/A^;w/A s/ ftfB:w pDk ;e/rh iK T[BQK ftZu ;'X
eo ;e/rh iK T[jBK B{z fBo;s eo ;e/rh.
(2) jo/e ftfB:w iK T[; ftZu ehsh rJh e'Jh ;'X iK T[BQK B{z
fBo;B eoB s/ uK;bo dh gqtkBrh b'VhAdh j't/rh.
(3) uK;bo dh gqtkBrh s'A pknd, :{Bhtof;Nh d/ ftfB:w oki
;oeko B{z gqtkBrh bJh g/;a ehs/ ikDr/.
(4) oki ;oeko :{Bhtof;Nh tZb'A g/;a ehs/ rJ/ ftfB:wK s/ ftuko
eo/rh ns/ fpBK o{gG/dK s'A iK nfij/ o{gG/d Bkb, i/ e'Jh j'D, fit/A fe T[j
iao{oh ;wMdh j't/, T[; B{z gqtkBrh d/t/rh ns/ ftfB:wK B{z :{Bhtof;Nh B{z
G/i d/t/rh.
(5) :{Bhtof;Nh, ;ak;e p"vh dh gqtkBrh Bkb, oki ;oeko d[nkok
gqtkB ehs/ rJ/ ftfB:wK s/ nkgDh ;fjwsh ;z;{fus eo/rh ns/ i/ :{Bhtof;Nh
oki ;oeko d[nkok ehs/ rJ/ e[ZM iK ;ko/ o{gG/dK B{z gqGkth pDkT[D dh fJZSk
BjhA j't/rh sK T[j fJ; d/ ekoB th d/ ;e/rh.
(6) oki ;oeko d[nkok ftfB:wK B{z nzfsw o{g ftZu gqtkB eoB s'A
fgZS'A, fJBQK B{z :{Bhtof;Nh d/ ;oekoh riaN ftZu gqek;as ehsk ikt/rk.
(7) fJ; soQK pDkJ/ rJ/ ftfB:wK B{z oki ;oeko dh gqtkBrh s'A
fpBK ;'fXnk BjhA ikt/rk.
29H (1) :{Bhtof;Nh B{z e'Jh th fvrohnK d/D dh wBkjh j't/rh i'
n?ZwH;hHnkJhH, nkJhHn?ZBH;hH ns/ w?vheb f;Zfynk ;pzXh fe;/ th j'o
o?r{b/Noh p"vh iK e/Adoh ;oeko d[nkok fJ; d/ pokpo dh rms ehsh rJh
p"vh tZb'A wkBsk gqkgs BjhA j?.
(2) :{Bhtof;Nh bJh n?ZwH;hHnkJhH, nkJhHn?ZBH;hH ns/ w?vheb
f;Zfynk ;pzXh fe;/ th j'o o?r{b/Noh p"vh, :{Bhtof;Nh rqKN; efw;aB (fBZih
:{Bhtof;NhnK ftZu fwnkoK dh ;EkgBk ns/ ;zGkb) ftfB:w, 2003, iK
n?ZwH;hHnkJhH, nkJhHn?ZBH;hH ns/ fe;/ j'o o?r{b/Noh p"vhnK d[nkok
gqkJht/N :{Bhtof;NhnK bJh pDkJ/ rJ/ e'Jh j'o ftfB:wK dh gkbDk eoBh
bkiawh j't/rh.
ftfB:w pDkT[D dh ;aesh.
:{Bhtof;Nh tZb'A ftfB:ws p"vhnK d/ fB:wK, ftfB:wK nkfd dh gkbDk eoBk.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
366
30H (1) :{Bhtof;Nh dk fJZe nkw czav j't/rk, fi; ftZu ok;ah iwQK
eotkJh ikt/rh,^
(T) :{Bhtof;Nh d[nkok gqkgs ehshnK rJhnK ch;K ns/
j'o ukofiial
(n) :{Bhtof;Nh d[nkok w;ato/ s'A ns/ nkgD/ fiazw/ bJ/ rJ/
j'o ezwK s'A gqkgs ehsh rJh e'Jh nkwdBl
(J) fe;/ ;oekoh ns/ r?o^;oekoh cazv J/iz;hnK s'A y'i
gq'i?eNK bJh :{Bhtof;Nh d[nkok fe;/ ;kXB s'A gqkgs
ehs/ rJ/ czav ns/ rqKNKl
(2) nkw czav dh tos'A j/m^fby/ gq:'iBK bJh j't/rh, noEksL^
(T) :{Bhtof;Nh d[nkok T[mkJ/ rJ/ eofianK B{z ftnkia d/
ukofiia ;w/s tkg; ndkfJrh eoB bJhl
(n) :{Bhtof;Nh d/ XBXkw dh ;zGkb bJhl
(J) cazv d/ nkfvN d/ yaou/ dh ndkfJrh bJhl
(;) fe;/ dkt/ iK ekotkJhnK d/ yaofunK dh g{osh eoB
bJhl
(j) :{Bhtof;Nh d/ nfXekohnK ns/ eowukohnK dhnK
sBykjK ns/ GZfsnK dh ndkfJrh bJh ns/ nfij/ fe;/
nfXekoh ns/ eowukoh B{z fe;/ bkG dh ndkfJrh eoB
bJhl
(e) :{Bhtof;Nh dhnK nEkoNhnK, ew/Nh iK p'ov d/ w?ApoK
d/ :ksok ns/ j'o GZfsnK dh ndkfJrh eoB bJhl
(y) ;wki d/ nkofEe s"o s/ ewia'o tor Bkb ;pzXs
ftfdnkoEhnK iK ;fj:'rh y'iekoK iK f;fynkoEhnK,
fijh fe ;{os j't/, iK nfij/ n?tkov gqkgs eoB bJh
fe;/ gkso ftfdnkoEh B{z ca?b'f;aZgK, tiahca/, ;jkfJsk
ns/ j'o n?tkovK dh ndkfJrh eoB bJhl
(r) :{Bhtof;Nh d[nkok T[mkJ/ rJ/ fe;/ you/ dh ndkfJrh
eoB bJhl
nkw cazv.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
367
(x) :{Bhtof;Nh d/ gq:'iB bJh G'A nois eoB iK fe;/
fe;w d/ ftek; d/ ezw iK nfij/ fe;/ j'o ekoiK d/ ;pzX
ftZu ndkfJrh eoB bJhl
(C) Nq;N d[nkok :{Bhtof;Nh dh ;EkgBk ns/ T[; B{z ubkT[D
bJh T[mkJ/ rJ/ eofianK ns/ fJ; bJh ehs/ rJ/ fBt/;aK
dh tkg; ndkfJrh eoB bJh ns/ g{zih d/ yaou/ dh
ndkfJrh eoB bJhl
(u) :{Bhtof;Nh d[nkok bJ/ rJ/ w;ato/ d/ ezw Bkb ;pzXs
ukofiia ns/ yofunK dh ndkfJrh bJhl ns/
(S) Nq;N d[nkok iK :{Bhtof;Nh bJh iK fJ; d/ BfwZs fe;/
you/, sBykjK, eoK, d/DdkohnK dh ndkfJrh eoB
bJh.
31H :{Bhtof;Nh dh nkwdB ns/ yofunK d/ b/y/ :{Bhtof;Nh d/ ukoNov
b/ykeko d[nkok nkfvN ehs/ ikDr/ ns/ T[j b/y/ w[Zy ftZs ns/ b/yk nfXekoh
d[nkok ;kb ftZu fJZe tkoh gq;ak;eh p"vh B{z T[; dh gqtkBrh bJh g/;a ehs/
ikDr/.
32H :{Bhtof;Nh fSwkjh^do^fSwkjh iK ;bkBk, fijh fe ;{os j't/,
gqhfynktK dh n;EkJh nB[;{uh fsnko ns/ gqek;as eo/rh fi; ftZu jo/e
nekdfwe ;?;aB dh ;a[o{nks ftZu eotkJhnK ikD tkbhnK tZy^tZy nekdfwe
;orowhnK ;akwb jB, gqzs{ fJj ebzvo ;kb d/ nr;s d/ 30t/A fdB s'A
pknd BjhA j't/rh.
ftnkfynkL^ ‘gqhfynktK dh nB[;{uh*, dk wsbp j? jo/e g/go d/ nozG d/
;w/A, fdB ns/ sohe pko/ t/ot/ fdzdh ;wK^;koDh, fijVh
gqhfynktK dh ;ehw dk fjZ;k j? fi; ftZu fttjkoe gqhfynktK
ns/ ia[pkBh gqhfynktK, i/ e'Jh j'D, ;akwb jB.
33H (1) :{Bhtof;Nh, fJZe yak; e'o; dh gqhfynk dh nkyoh sohe s'A
gzskbh fdB dh w[Zds d/ nzdo fJ; d[nkok ;zukbs ehshnK rJhnK gqhfynktK
d/ Bshi/ n?bkB eoB dk :sB eo/rh, gqzs{ fJj fe;/ th jkbs ftZu T[es
sohe s'A ;Zm fdBK s'A pknd BjhA j'Dr/.
;kbkBk fog'oN. gqhfynktK.
BshfinK dk n?bkB eoBk.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
368
(2) e'Jh gqhfynk iK fe;/ th gqhfynk dk Bshik f;oca fJ; ekoB
eoe/ BkikfJia x'f;as BjhA ehsk ikt/rk fe :{Bhtof;Nh d[nkok gqhfynktK
dh nB[;{uh dk nB[;oD BjhA ehsk frnk j?.
34H :{Bhtof;Nh dh eBt'e/;aB jo/e nekdfwe ;kb ftZu fvrohnK,
fvgb'w/, ;oNhfce/NK iK e'Jh j'o nekdfwe T[gkXhnK gqdkB eoB bJh iK
sohe/ ftZu fe;/ j'o gq:'iB bJh, fit/A w[eZoo ehsk frnk j't/, nk:'fis
ehsh ikt/rh.
35H i/ fe;/ ftnesh d/ :{Bhtof;Nh dh fe;/ nEkoNh iK j'o p"vh dk
w?Apo j'D ;pzXh T[;dh fB:[esh iK jZe d/ pko/ e'Jh MrVk g?dk j[zdk j? sK
nfijk MrVk uK;bo B{z G/fink ikt/rk, fi; s/ T[;dk ca?;bk nzfsw ns/
pzXBekoh j't/rk.
36H i/ fJ; n?eN d/ fe;/ T[gpzXK B{z gqGkth pDkT[D ftZu e'Jh emBkJh g?dk
j[zdh j? sK oki ;oeko uK;bo Bkb w;atok eoe//, ;oekoh riaN ftZu gqek;as
j[ew d[nkok, nfij/ T[gpzX pDk ;e/rh i' fJ; n?eN d/ T[gpzXK Bkb n;zrs
Bk j'D ns/ i' T[j nfijh emBkJh B{z d{o eoB bJh iao{oh ;wM/L
gozs{ fJ; n?eN d/ nozG dh sohe s'A d' ;kb dh w[Zds r[iaoD fgZS'A
fJ; Xkok nXhB e'Jh nfijk j[ew BjhA ehsk ikt/rk.
37H fJ; n?eN iK gqftXkBK, nkovhB?A;K iK ftfB:wK ftZu ehs/ T[gpzXK
d/ nB[;oD ftZu B/e^Bhsh Bkb ehsh rJh iK ehsh ikDh fusts fe;/ rZb
bJh :{Bhtof;Nh d/ fe;/ nfXekoh iK eowukoh d/ fto[ZX e'Jh dktk iK j'o
ekB{zBh ekotkJh BjhA j' ;e/rh.
38H fJ; n?eN ns/ fJ; nXhB pDkJ/ rJ/ gqftXkBK, nkovhB?A;K iK
ftfB:wK ftZu doi fe;/ rZb d/ j[zfdnK j'fJnK th, Nq;N, cazvK dh T[gbZpXsk
j'D d/ skp/, fJ; n?eN iK gqftXkBK, nkovhB?A;K iK ftfB:wK d/ T[gpzXK B{z
f;o/ ukVQB d/ gq:'iBK bJh, :{Bhtof;Nh d/ ;ko/ ekoi iK fe;/ fJZe ekoi
dk fB;skok eo ;edk j? ns/ T[; gq:'iB bJh, id'A sZe nfijh nEkoNh j'Ad
ftZu BjhA nk iKdh iK e'Jh nfijk nfXekoh fB:[es BjhA j' iKdk, Nq;N
nfijhnK ;aeshnK dh tos'A eo ;edk j? ns/ nfij/ eosZtK B{z fBGk ;edk
j? fijV/ fJ; n?eN iK nfij/ gqftXkBK, nkovhB?A;K iK ftfB:wK d[nkok
:{Bhtof;Nh dh fe;/ nEkoNh iK nfXekoh d[nkok fBGkJ/ ikD/ j[zd/ jB.
eBt'e/;aB. ;pzXs nEkoNhnK ns/ p"vhnK d/ MrV/. emBkJhnK d{o eoB dh ;aesh. B/e^Bhsh Bkb ehsh ekotkJh dk pukT[. nzsoekbh T[gpzX.
PUNJAB GOVT. GAZ.(EXTRA), AUGUST 21, 2025
(SRVN 30, 1947 SAKA)
369
3484/8-2025/Pb. Govt. Press, S.A.S. Nagar
39H (1) ;qh r[o{ okwdk; f;js ftfrnkB :{Bhtof;Nh nkovhB?A;, 2016
(2016 dk gzikp nkovhB?A; BzL 7) fJZE/ fBo;s ehsk iKdk j?.
(2) nfij/ fBo;B d/ j[zfdnK j'fJnK th, T[g^Xkok (1) ftZu jtkbk
ehs/ rJ/ nkovhB?A; nXhB ehsh rJh e'Jh rZb iK e'Jh ekotkJh fJ; n?eN
nXhB ehsh rJh ;wMh ikt/rh.
d/ftzdo e[wko r[gsk,
ekB{zBh w;aho, gzikp ;oeko,
ekB{zBh ns/ ftXkfBe eko^ftjko ftGkr.
fBo;B ns/ pukT[.
Lex