The Maharashtra Educational Institutions (Regulation of Fee) Act, 2011

´ÖÆÖü¸üÖ™Òü ¿ÖÖÃÖ®Ö
×¾Ö×¬Ö ¾Ö ®µÖÖµÖ ×¾Ö³ÖÖÝÖ
ÃÖ®Ö 2014 “ÖÖ ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö ÛÎú´ÖÖÓÛú - 7
´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖ (¿Öã»Ûú ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö)†×¬Ö×®ÖµÖ´Ö, 2011.
( פü®ÖÖÓÛú 26 •ÖÖ®Öê¾ÖÖ¸üß 2016 ¯ÖµÖÕŸÖ ÃÖã¬ÖÖ׸üŸÖ )
Maharashtra Act No. VII of 2014.
The Maharashtra Educational Institutions
( Regulation of Fee ) Act, 201 1.
( As modified upto  the 26 th Januar y, 2016 )
¾µÖ¾ÖãÖÖ¯ÖÛú, ¿ÖÖÃÖÛúßµÖ ±úÖê™üÖêØ—ÖÛúÖê ´Öã¦üÞÖÖ»ÖµÖ ¾Ö ÝÖÏÓ£ÖÖÝÖÖ¸ü, ¯ÖãÞÖê  µÖÖÓ®Öß ³ÖÖ¸üŸÖÖŸÖ ´ÖãצüŸÖ Ûêú»Öê †Ö×ÞÖ
ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú, ¿ÖÖÃÖ®Ö ´Öã¦üÞÖ, »ÖêÜÖ®ÖÃÖÖ´ÖÝÖÏß ¾Ö ¯ÖÏÛúÖ¿Ö®Ö,  ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ¸üÖ•µÖ, ´ÖãÓ²Ö‡Ô-4 µÖÖÓ ®Öß ¯ÖÏÛúÖ×¿ÖŸÖ Ûêú»Öê.
2015
[ ØÛú´ÖŸÖ ¹ý. : ]


ÃÖ®Ö 2014 “ÖÖ ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö ÛÎú´ÖÖÓÛú - 7
´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖ (¿Öã»Ûú ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö) †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö, 2011
†®ÖãÛÎú´Ö×ÞÖÛúÖ
Ûú»Ö´Öêü ¯Öéšê
¯ÖÏÖßÖÖ×¾ÖÛú
¯ÖÏÛú¸üÞÖ ‹Ûú
¯ÖÏÖ¸Óü׳ÖÛú.
1. ÃÖÓ×õÖ¯ŸÖ ®ÖÖ¾Ö, ¾µÖÖ¯ŸÖß ¾Ö ¯ÖÏÖ¸Óü³Ö. 01
2. ¾µÖÖܵÖÖ. 01
¯ÖÏÛú¸üÞÖ ¤üÖê®Ö
•ÖÖ¤üÖ ¿Öã»Ûú ÝÖÖêôûÖ Ûú¸üÞµÖÖÃÖ ¯ÖÏןֲÖÓ¬Ö Ûú¸üÞÖê ¾Ö ¿Öã»Ûú ×®Ö׿“ÖŸÖ Ûú¸üÞÖê.
3. •ÖÖ¤üÖ ¿Öã»Ûú ÝÖÖêôûÖ Ûú¸üÞµÖÖÃÖ ¯ÖÏןֲÖÓ¬Ö. 05
4. ¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘Ö. 05
5. ¿ÖÖÃÖÛúßµÖ ¿ÖÖôûÖ †Ö×ÞÖ †®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ ¿ÖÖôûÖÓ´Ö¬µÖê ¿Öã»ÛúÖ“Öê ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö. 06
6. ÜÖÖ•ÖÝÖß, ×¾Ö®ÖÖ†®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ ¾Ö ÛúÖµÖ´Ö ×¾Ö®ÖÖ†®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ ¿ÖÖôûÖÓ´Ö¬Öᯙ ¿Öã»ÛúÖ“Öê ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö. 06
7. ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß ‘Ö×™üŸÖ Ûú¸üÞÖê. 08
8. ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ †¬µÖõÖÖ“ÖÖ ¾Ö ‡ŸÖ¸ü ÃÖ¤üõÖÖÓ“ÖÖ ¯Ö¤üÖ¾Ö¬Öß. 08
9. ¿Öã»Ûú ×®Ö׿“ÖŸÖ Ûú¸üÞµÖÖÃÖÖšüß“Öê ‘Ö™üÛú. 09
10. ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“Öê †×¬ÖÛúÖ¸ü ¾Ö ÛúÖµÖì. 10
11. ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß ‘Ö×™üŸÖ Ûú¸üÞÖê. 12
12. ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ ×¾Ö¾Ö×õÖŸÖ ŸÖ¸üŸÖã¤üß ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß»ÖÖ »ÖÖÝÖæ
Ûú¸üÞÖê. 12
13. ÃÖ¤Ëü³ÖÖ¾Ö®ÖÖ¯Öæ¾ÖÔÛú Ûêú»Ö껵ÖÖ ÛéúŸÖßÃÖ ÃÖÓ¸üõÖÞÖ. 12
¯ÖÏÛú¸üÞÖ ŸÖß®Ö
»ÖêܵÖÖÓ“Öê ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö †Ö×ÞÖ †×³Ö»ÖêÜÖÖÓ“Öê ¯Ö׸ü¸üõÖÞÖ
14. »ÖêܵÖÖÓ“Öê ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö. 13
15. †×³Ö»ÖêÜÖÖÓ“Öê ¯Ö׸ü¸üõÖÞÖ. 13
†®ÖãÛÎú´Ö×ÞÖÛúÖ--“ÖÖ»Öæ
Ûú»Ö´Öêü ¯Öéšê
¯ÖÏÛú¸üÞÖ “ÖÖ¸ü
†¯Ö¸üÖ¬Ö ¾Ö ¿ÖÖßÖß
16. †¯Ö¸üÖ¬Ö ¾Ö ¿ÖÖßÖß. 13
17. ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ®Öê Ûêú»Öê»Öê †¯Ö¸üÖ¬Ö. 13
18. †¯Ö¸üÖ¬Ö †Ö¯ÖÃÖÖŸÖ ×´Ö™ü¾ÖÞÖê. 14
19. †¯Ö¸üÖ¬ÖÖÓ“Öß ¤üÜÖ»Ö ‘ÖêÞÖê. 14
20. †¯Ö¸üÖ¬Ö ¤üÜÖ»Ö¯ÖÖ¡Ö †ÃÖÞÖê. 14
¯ÖÏÛú¸üÞÖ ¯ÖÖ“Ö
ÃÖÓÛúßÞÖÔ
21. ×®Ö¤êü¿Ö ¤êüÞµÖÖ“ÖÖ †×¬ÖÛúÖ¸ü. 15
22. ×®ÖµÖ´Ö Ûú¸üÞµÖÖ“ÖÖ †×¬ÖÛúÖ¸ü. 15
23. ÆüÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö †®µÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖÃÖ ¯Öæ¸üÛú †ÃÖÞÖê ¾Ö †»¯ÖßÛú¸üÞÖ 15
Ûú¸üÞÖÖ¸üÖ ®ÖÃÖÞÖê.
24. †›ü“ÖÞÖß ¤æü¸ü Ûú¸üÞµÖÖ“ÖÖ †×¬ÖÛúÖ¸ü. 15
1
ÃÖ®Ö 2014 “ÖÖ ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö ÛÎú´ÖÖÓÛú - 7
´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖ (¿Öã»Ûú ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö) †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö, 2011
[ ´ÖÖ. ¸üÖ™Òü¯ÖŸÖà“Öß ÃÖÓ´ÖŸÖß ×´ÖôûÖ»µÖÖ®ÖÓŸÖ¸ü “ ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ¿ÖÖÃÖ®Ö ¸üÖ•Ö¯Ö¡ÖÖŸÖ ’’
פü®ÖÖÓÛú 21 ´ÖÖ“ÖÔ 2014 ¸üÖê•Öß ¯ÖÏ£Ö´Ö ¯ÖÏ×ÃÖ¬¤ü Ûêú»Öê»ÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö. ]
´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ¸üÖ•µÖÖŸÖᯙ ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖÓÛú›æü®Ö ‘ÖêŸÖ»µÖÖ •ÖÖÞÖÖ·µÖÖ ¿Öã»ÛúÖ“Öê ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö Ûú¸üÞµÖÖÃÖÖšüß
†Ö×ÞÖ ŸµÖÖ“µÖÖ¿Öß ÃÖÓ²ÖÓ×¬ÖŸÖ ¾Ö ŸÖ¤üÖ®ÖãÂÖÓ×ÝÖÛú ²ÖÖ²ÖàÃÖÖšüß ŸÖ¸üŸÖæ¤ü Ûú¸üÞµÖÖÛú׸üŸÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö.
•µÖÖ†£ÖßÔ, ׿ÖõÖÞÖÖ“µÖÖ ¸üÖ™ÒüßµÖ ¬ÖÖê¸üÞÖÖ´Ö¬µÖê, ׿ÖõÖÞÖÖ“µÖÖ ¾µÖÖ¯ÖÖ¸üßÛú¸üÞÖÖÃÖ ¾Ö ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖÓ“µÖÖ
®Ö±êúÜÖÖê¸üßÃÖ †ÖôûÖ ‘ÖÖ»ÖÞÖê †×³Ö¯ÖÏêŸÖ †ÖÆêü ;
†Ö×ÞÖ •µÖÖ†£Öá, ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖÓ“µÖÖ ®Ö±êúÜÖÖê¸üߟÖæ®Ö “ÖÖ»ÖÞÖÖ¸êü ׿ÖõÖÞÖÖ“Öê ¾µÖÖ¯ÖÖ¸üßÛú¸üÞÖ ¸üÖêÜÖÞµÖÖÃÖÖšüß
ˆ¯ÖÖµÖµÖÖê•Ö®ÖÖ Ûêú»µÖÖ ¯ÖÖ×Æü•ÖêŸÖ †ÃÖê ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ»ÖÖ ¾ÖÖ™üŸÖê ;
†Ö×ÞÖ •µÖÖ†£Öá, †¿ÖÖ ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖÓÛú›æü®Ö ³Ö¸ü´ÖÃÖÖšü ¿Öã»Ûú †ÖÛúÖ¸üÞµÖÖ“Öß ¯ÖÏ£ÖÖ ¸üÖ•µÖÖŸÖ ¾ÖÖœüŸÖ
“ÖÖ»Ö»Öß †ÖÆêü ;
†Ö×ÞÖ •µÖÖ†£Öá, ÝÖãÞÖ¾ÖÖ®Ö ¾Ö ÝÖ¸üß²Ö ×¾ÖªÖ£µÖÖÕ´Ö¬µÖê ¾Öî±ú»µÖ ×®Ö´ÖÖÔÞÖ Ûú¸üÞÖÖ·µÖÖ µÖÖ †×®Ö™ü ¯ÖÏ£Öê»ÖÖ
¯Ö׸üÞÖÖ´ÖÛúÖ¸üÛú¯ÖÞÖê †ÖôûÖ ‘ÖÖ»ÖÞµÖÖ“µÖÖ †Ö×ÞÖ ×¿ÖõÖÞÖÖ“ÖÖ ¤ü•ÖÖÔ ˆÓ“ÖÖ¾ÖÞµÖÖ“µÖÖ ¥ü™üß®Öê, •Ö®Ö×ÆüŸÖÖ£ÖÔ, ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü
¸üÖ•µÖÖŸÖᯙ ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖÓÛú›æü®Ö ‘ÖêŸÖ»µÖÖ •ÖÖÞÖÖ·µÖÖ ¿Öã»ÛúÖ“Öê ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö Ûú¸üÞÖê †Ö×ÞÖ ŸµÖÖ“µÖÖ¿Öß ÃÖÓ²ÖÓ׬֟Ö
¾Ö ŸÖ¤üÖ®ÖãÂÖÓ×ÝÖÛú ²ÖÖ²ÖàÃÖÖšüß ŸÖ¸üŸÖ¤æü Ûú¸üÞÖê ‡Â™ü †ÖÆêü ; ŸµÖÖ†£Öá, ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ÝÖÞÖ¸üÖ•µÖÖ“µÖÖ ²ÖÖÃÖ™üÖ¾µÖÖ ¾ÖÂÖá,
µÖÖ«üÖ¸ê, ¯Öãœüᯙ †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖêŸÖ †ÖÆêü : –
¯ÖÏÛú¸üÞÖ ‹Ûú
¯ÖÏÖ¸Óü׳ÖÛú
1. (1) µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖÃÖ, ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖ (¿Öã»Ûú ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö) †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö, 2011 †ÃÖê
´ÆüÞÖÖ¾Öê.
(2) ŸÖÖê, ÃÖÓ¯ÖæÞÖÔ ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ¸üÖ•µÖÖÃÖ »ÖÖÝÖæ †ÃÖê»Ö.
(3) ŸÖÖê, ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®Ö, ¸üÖ•Ö¯Ö¡ÖÖŸÖᯙ †×¬ÖÃÖæ“Ö®Öê«üÖ¸êü ®Öê´Öæ®Ö ¤êü‡Ô»Ö †¿ÖÖ ×¤ü®ÖÖÓÛúÖÃÖ †Ó´Ö»ÖÖŸÖ
µÖê‡Ô»Ö.
2. µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖŸÖ, ÃÖÓ¤ü³ÖÖÔ®ÖãÃÖÖ¸ü ¤ãüÃÖ¸üÖ †£ÖÔ †×³Ö¯ÖÏêŸÖ ®ÖÃÖê»Ö ŸÖ¸ü, –
(Ûú) “×¾ÖªÖ×¾ÖÂÖµÖÛú ¾ÖÂÖÔ’’µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ®Öê ØÛú¾ÖÖ, µÖ£ÖÖ×ãÖןÖ, ÃÖÓ²ÖÓ×¬ÖŸÖ ¿ÖÖôûÖ •µÖÖ»ÖÖ
ÃÖÓ»ÖÝ®Ö †ÃÖê»Ö †¿ÖÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ´ÖÓ›üôûÖ®Öê ØÛú¾ÖÖ ¯Ö׸üÂÖ¤êü®Öê ×¾Ö×®ÖÙ¤ü™ü Ûêú»Öê»Öê ¾ÖÂÖÔ, †ÃÖÖ
†ÖÆêü ;
ÃÖÓ×õÖ¯ŸÖ ®ÖÖ¾Ö,
¾µÖÖ¯ŸÖß ¾Ö ¯ÖÏÖ¸Óü³Ö.
¾µÖÖܵÖÖ.
2
(ÜÖ) “ †®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ ¿ÖÖôûÖ ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ¿ÖÖÃÖ®ÖÖÛú›æü®Ö ØÛú¾ÖÖ ÃÖ´Öã×“ÖŸÖ ¯ÖÏÖ׬ÖÛú¸üÞÖÖÛú›æü®Ö
¿ÖÖôêû“ÖÖ ÜÖ“ÖÔ ³ÖÖÝÖ×¾ÖÞµÖÖÃÖÖšüß, ÜÖ“ÖÖÔ“µÖÖ ¯ÖæÞÖÔ ØÛú¾ÖÖ †Ó¿ÖŸÖ: †ÖÙ£ÖÛú ØÛú¾ÖÖ ×²ÖÝÖ¸ü †ÖÙ£ÖÛú
þֺþ¯ÖÖŸÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ¯ÖÏÛúÖ¸ü“Öê †Ö¾ÖŸÖá †®Öã¤üÖ®Ö ØÛú¾ÖÖ ÃÖÆüÖµµÖ ‘ÖêÞÖÖ¸üß ¿ÖÖôûÖ, †ÃÖÖ †ÖÆêü;
(ÝÖ) “ ®Öê´Öæ®Ö פü»Öê»ÖÖ ×¤ü®ÖÖÓÛú ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, Ûú»Ö´Ö 1 “µÖÖ ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (3) †®¾ÖµÖê, ¸üÖ•µÖ
¿ÖÖÃÖ®ÖÖ®Öê ®Öê´Öæ®Ö פü»Öê»ÖÖ ×¤ü®ÖÖÓÛú, †ÃÖÖ †ÖÆêü ;
(‘Ö) “ ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ“µÖÖ Ûú»Ö´Ö 7 †®¾ÖµÖê
‘Ö×™üŸÖ Ûêú»Öê»Öß ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß, †ÃÖÖ †ÖÆêü ;
(’û) “ ˆ¯Ö ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ׿ÖõÖÞÖ ˆ¯Ö ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú ØÛú¾ÖÖ ×¿ÖõÖÞÖ ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú (¯ÖÏÖ£Ö×´ÖÛú),
׿ÖõÖÞÖ ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú (´ÖÖ¬µÖ×´ÖÛú ¾Ö ˆ““Ö ´ÖÖ¬µÖ×´ÖÛú) µÖÖÓ“µÖÖ †×¬Ö¯ÖŸµÖÖÜÖÖ»Öß ÛúÖ´Ö Ûú¸üÞÖÖ¸üÖ
¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ®Öê ¯Ö¤ü×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ Ûêú»Öê»ÖÖ †ÃÖÖ ‡ŸÖ¸ü ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß ÃÖ´ÖÛúõÖ †×¬ÖÛúÖ¸üß ØÛú¾ÖÖ
¸üÖ•µÖÖŸÖ  ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ¯ÖÏÛúÖ¸ü“Öê ׿ÖõÖÞÖ ¤êüÞÖÖ·µÖÖ ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖÓ“µÖÖ ¯ÖµÖÔ¾ÖêõÖÞÖÖ“Öê ÛúÖ´Ö
ÃÖÖê¯Ö¾Ö»Öê»Öê ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ“µÖÖ ‡ŸÖ¸ü ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ÃÖÓ“ÖÖ»Ö®ÖÖ»ÖµÖÖ“Öê ˆ¯Ö ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú, †ÃÖÖ †ÖÆêü;
(“Ö) “ †¬µÖÖ¯ÖÛú ×¾ÖªÖ»ÖµÖ ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ¸üÖ™ÒüßµÖ †¬µÖÖ¯ÖÛú ׿ÖõÖÞÖ ¯Ö׸üÂÖ¤êü®Öê ´ÖÖ®µÖŸÖÖ
פü»Öê»Öê †¬µÖÖ¯ÖÛú ׿ÖõÖÞÖ ¯ÖÏ׿ÖõÖÞÖ ¯Ö¤ü×¾ÖÛúÖ ×¾ÖªÖ»ÖµÖ, †ÃÖÖ †ÖÆêü ;
(”û) “ ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ׿ÖõÖÞÖ ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú ØÛú¾ÖÖ ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ®Öê ¯Ö¤ü×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ Ûêú»Öê»ÖÖ
†ÃÖê»Ö †ÃÖÖ ‡ŸÖ¸ü ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß ÃÖ´ÖÛúõÖ †×¬ÖÛúÖ¸üß †ÃÖÖ †ÖÆêü †Ö×ÞÖ ŸµÖÖ´Ö¬µÖê ׿ÖõÖÞÖ
ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú (¯ÖÏÖ£Ö×´ÖÛú), ׿ÖõÖÞÖ ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú (´ÖÖ¬µÖ×´ÖÛú ¾Ö ˆ““Ö ´ÖÖ¬µÖ×´ÖÛú), ØÛú¾ÖÖ ¸üÖ•µÖÖŸÖ
ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ¯ÖÏÛúÖ¸ü“Öê ׿ÖõÖÞÖ ¤êüÞÖÖ·µÖÖ ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖÓ“µÖÖ ¯ÖµÖÔ¾ÖêõÖÞÖÖ“Öê ÛúÖ´Ö ÃÖÖê¯Ö¾Ö»Öê»Öê
¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ“µÖÖ ‡ŸÖ¸ü ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ÃÖÓ“ÖÖ»Ö®ÖÖ»ÖµÖÖ“Öê ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú, †ÃÖÖ †ÖÆêü ;
(•Ö) “ ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ×¾Ö³ÖÖÝÖ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ®Öê ¸üÖ•Ö¯Ö¡ÖÖŸÖᯙ †×¬ÖÃÖæ“Ö®Öê«üÖ¸êü, †×¬ÖÃÖæד֟Ö
Ûêú»Öê»ÖÖ ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ×¾Ö³ÖÖÝÖ †ÃÖÖ †ÖÆêü ;
(—Ö) “ ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘ÖÖ“Öß ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß, †ÃÖÖ†ÖÆêü ;
(˜Ö) “ ¿Öã»Ûú ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, Ûú»Ö´Ö 5 †Ö×ÞÖ 6 †®¾ÖµÖê ¿Öã»Ûú ´ÆüÞÖæ®Ö ×®Ö׿“ÖŸÖ Ûêú»Öß †ÃÖê»Ö
†¿Öß ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß ¸üŒÛú´Ö †ÃÖÖ †ÖÆêü †Ö×ÞÖ ŸµÖÖ´Ö¬µÖê, –
(‹Ûú) ׿ÖÛú¾ÖÞÖß ¿Öã»Ûú ;
(¤üÖê®Ö) ÃÖ¡Ö ¿Öã»Ûú, •Öß ¯ÖÏŸµÖêÛú ÃÖ¡ÖÖÃÖÖšüß ‹ÛúÖ ´Ö×Æü®µÖÖ“µÖÖ ×¿ÖÛú¾ÖÞÖß ¿Öã»Ûú¯ÖêõÖÖ †×¬ÖÛú®ÖÃÖê»Ö ;
(ŸÖß®Ö) ÝÖÏÓ£ÖÖ»ÖµÖ ¿Öã»Ûú ; ¾Ö †®ÖÖ´ÖŸÖ ¸üŒÛú´Ö ;
(“ÖÖ¸ü) ¯ÖϵÖÖêÝÖ¿ÖÖôûÖ ¿Öã»Ûú ; ¾Ö †®ÖÖ´ÖŸÖ ¸üŒÛú´Ö ;
(¯ÖÖ“Ö) וִÖÜÖÖ®ÖÖ ¿Öã»Ûú ;
(ÃÖÆüÖ) ŸÖÖ¸üÞÖ ¬Ö®Ö ;
(ÃÖÖŸÖ) ¯Ö¸üßõÖÖ ¿Öã»Ûú ;
(†Öšü) ¾ÖÃÖןÖÝÖéÆü ¿Öã»Ûú ; ¾Ö ³ÖÖê•Ö®ÖÖ»ÖµÖ ¿Öã»Ûú ;
(®Ö‰ ) ¯ÖϾÖê¿Ö ¿Öã»Ûú ;
3
ïÖ™üßÛú¸üÞÖ.– ×¾ÖªÖ£µÖÖÔ®Öê ¯ÖϾÖê¿Ö ‘ÖêŸÖ»Ö껵ÖÖ ¿ÖÖôêûŸÖ ‡µÖ¢ÖÖ ¤üÆüÖ¾Öֵ߯ÖÕŸÖ ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖÜÖÖ»Öᯙ •µÖÖ
¾ÖÝÖÖÕ¯ÖµÖÕŸÖ ×¿ÖõÖÞÖÖ“Öß ÃÖã×¾Ö¬ÖÖ †ÖÆêü, ŸµÖÖ ¿ÖÖôêûŸÖ ŸµÖÖ ×¾ÖªÖ£µÖÖÔÃÖ ‡µÖ¢ÖÖ ¤üÆüÖ¾Öֵ߯ÖÕŸÖ ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖÜÖÖ»Öß»Ö
†ÃÖ»Ö껵ÖÖ ¾ÖÝÖÖÕ¯ÖµÖÕŸÖ ¯Öã®ÆüÖ ¯ÖϾÖê¿Ö ¿Öã»Ûú ¤êüÞµÖÖ“Öß †Ö¾Ö¿µÖÛúŸÖÖ †ÃÖÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß ;
(¤üÆüÖ) ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö †¿Öß †®µÖ ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß †³µÖÖÃÖÛÎú´Ö×¾ÖÂÖµÖÛú ØÛú¾ÖÖ
†³µÖÖÃÖÖÓŸÖÝÖÔŸÖ ²ÖÖ²ÖßÛú׸üŸÖÖ ªÖ¾ÖµÖÖ“Öß †®ÖÖ´ÖŸÖ ¸üŒÛú´Ö ¾ÖÖ ¸üÛú´ÖÖ, µÖÖÓ“ÖÖ ÃÖ´ÖÖ¾Öê¿Ö ÆüÖêŸÖÖê ;
(™ü) “ ¿ÖÖÃÖ®Ö ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®Ö ØÛú¾ÖÖ, µÖ£ÖÖ×ãÖןÖ, Ûëú¦ü ÃÖ¸üÛúÖ¸ü, †ÃÖÖ †ÖÆêü ;
(šü) “ ¿ÖÖÃÖÛúßµÖ ¿ÖÖôûÖ ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ®Öê ØÛú¾ÖÖ Ã£ÖÖ×®ÖÛú ¯ÖÏÖ׬ÖÛú¸üÞÖÖ®Öê ãÖÖ¯Ö®Ö Ûêú»Öê»Öß,
ŸµÖÖÓ“µÖÖ ´ÖÖ»ÖÛúß“Öß †ÃÖ»Öê»Öß ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖÓ“µÖÖÛú›æü®Ö “ÖÖ»Ö×¾Ö»Öß •ÖÖÞÖÖ¸üß ¿ÖÖôûÖ, †ÃÖÖ †ÖÆêü ;
(›ü) “ ãÖÖ×®ÖÛú ¯ÖÏÖ׬ÖÛú¸üÞÖ ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, –
(‹Ûú) וֻÆüÖ ¯Ö׸üÂÖ¤êü®Öê “ÖÖ»Ö×¾Ö»Ö껵ÖÖ ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖꓵÖÖ ÃÖÓ²ÖÓ¬ÖÖŸÖ, ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü וֻÆüÖ
¯Ö׸üÂÖ¤ü ¾Ö ¯ÖÓ“ÖÖµÖŸÖ ÃÖ×´ÖŸÖß †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö, 1961 †®¾ÖµÖê ‘Ö×™üŸÖ Ûêú»Öê»Öß ×•Ö»ÆüÖ ¯Ö׸üÂÖ¤ü ;
(¤üÖê®Ö) ´ÖÆüÖ®ÖÝÖ¸ü¯ÖÖ×»ÖÛúÖÓ®Öß “ÖÖ»Ö×¾Ö»Ö껵ÖÖ ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖꓵÖÖ ÃÖÓ²ÖÓ¬ÖÖŸÖ, ´ÖãÓ²Ö‡Ô ´ÖÆüÖ®ÖÝÖ¸ü¯ÖÖ×»ÖÛúÖ
†×¬Ö×®ÖµÖ´Ö, ´ÖÓã²Ö‡Ô ¯ÖÏÖÓןÖÛú ´ÖÆüÖ®ÖÝÖ¸ü¯ÖÖ×»ÖÛúÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö, 1949 ØÛú¾ÖÖ µÖ£ÖÖ×ãÖןÖ,
®ÖÖÝÖ¯Öæ¸ü ¿ÖÆü¸ü ´ÖÆüÖ®ÖÝÖ¸ü¯ÖÖ×»ÖÛúÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö, 1948 †®¾ÖµÖê ‘Ö×™üŸÖ Ûêú»Ö껵ÖÖ ´ÖÆüÖ®ÖÝÖ¸ü¯ÖÖ×»ÖÛúÖ;
(ŸÖß®Ö) ®ÖÝÖ¸ü¯Ö׸üÂÖ¤êü®Öê, ®ÖÝÖ¸ü ¯ÖÓ“ÖÖµÖŸÖß®Öê ØÛú¾ÖÖ †ÖîªÖê×ÝÖÛú ®ÖÝÖ¸üß®Öê “ÖÖ»Ö×¾Ö»Ö껵ÖÖ ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú
ÃÖÓãÖÖÓ“µÖÖ ÃÖÓ²ÖÓ¬ÖÖŸÖ, ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ®ÖÝÖ¸ü¯Ö׸üÂÖ¤üÖ, ®ÖÝÖ¸ü ¯ÖÓ“ÖÖµÖŸÖß †Ö×ÞÖ †ÖîªÖ×ÝÖÛú ®ÖÝÖ¸üß †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö,
1965 †®¾ÖµÖê ‘Ö×™üŸÖ Ûêú»Öê»Öß ®ÖÝÖ¸ü¯Ö׸üÂÖ¤ü, ®ÖÝÖ¸ü ¯ÖÓ“ÖÖµÖŸÖ ØÛú¾ÖÖ †ÖîªÖê×ÝÖÛú ®ÖÝÖ¸üß ;
(“ÖÖ¸ü) †®µÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ÛúÖµÖªÖ®¾ÖµÖê ãÖÖ×®ÖÛú ¯ÖÏÖ׬ÖÛú¸üÞÖ ´ÆüÞÖæ®Ö ÃÖ´Ö•Ö»Öê •ÖÖÞÖÖ¸êü †®µÖ
ÛúÖêÞÖŸÖêÆüß ¯ÖÏÖ׬ÖÛú¸üÞÖ, †ÃÖÖ †ÖÆê ü;
(œü) “ ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, –
(‹Ûúü) ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ®Öê “ÖÖ»Ö×¾Ö»Ö껵ÖÖ ¿ÖÖôêû“µÖÖ ²ÖÖ²ÖŸÖߟÖ, ¿ÖÖÃÖ®Ö ;
(¤üÖê®Ö) ãÖÖ×®ÖÛú ¯ÖÏÖ׬ÖÛú¸üÞÖÖ®Öê “ÖÖ»Ö×¾Ö»Ö껵ÖÖ ¿ÖÖôêû“µÖÖ ²ÖÖ²ÖŸÖߟÖ, ãÖÖ×®ÖÛú ¯ÖÏÖ׬ÖÛú¸üÞÖ ;
(ŸÖß®Ö) †®µÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ²ÖÖ²ÖŸÖߟÖ, ‹ÜÖÖªÖ ¿ÖÖôêû“ÖÖ ÛúÖ¸ü³ÖÖ¸ü ו֓µÖÖÛú›êü ÃÖÖê¯Ö¾ÖÞµÖÖŸÖ
†Ö»ÖÖ †ÖÆêü †¿ÖÖ ¿ÖÖôêû“Öß ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö ÃÖ×´ÖŸÖß ØÛú¾ÖÖ ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ´ÖÓ›üôû, ´ÖÝÖ ŸÖê ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß
®ÖÖ¾ÖÖ®Öê ÃÖÓ²ÖÖê¬ÖÞµÖÖŸÖ µÖê¾ÖÖê ØÛú¾ÖÖ •Öê£Öê †ÃÖÖ ÛúÖ¸ü³ÖÖ¸ü ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ¾µÖŒŸÖßÛú›êü ÃÖÖê¯Ö¾ÖÞµÖÖŸÖ
†Ö»ÖÖ †ÃÖê»Ö ´ÖÝÖ ŸÖß ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ®ÖÖ¾ÖÖ®Öê ØÛú¾ÖÖ ¯Ö¤üÖ׬֮ÖÖ´ÖÖ®Öê ÃÖÓ²ÖÖê¬ÖÞµÖÖŸÖ µÖê¾ÖÖê, ŸÖê£Öê,
ŸµÖÖ´Ö¬µÖê, †¿ÖÖ ¾µÖŒŸÖà“ÖÖ ÃÖ´ÖÖ¾Öê¿Ö ÆüÖêŸÖÖê, †ÃÖÖ †ÖÆêü ;
1888 “ÖÖ
´ÖãÓ²Ö‡Ô 3.
1949 “ÖÖ
´ÖÓã²Ö‡Ô 59.
1950 “ÖÖ
´Ö¬µÖ¯ÖÏÖÓŸÖ ¾Ö
¾Ö·ÆÖ›ü 2.
1965 “ÖÖ
´ÖÆüÖ. 40.
1962 “ÖÖ ´ÖÆüÖ 5.
4
(ÞÖ) “ †»¯ÖÃÖÓܵÖÖÓÛú ¾ÖÝÖÖÔ“Öß ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖ ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ³ÖÖ¸üŸÖÖ“µÖÖ ÃÖÓ×¾Ö¬ÖÖ®ÖÖ“µÖÖ
†®Öã“”êû¤ü 30 “µÖÖ ÜÖÓ›ü (1) †®¾ÖµÖê ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖ Ã£ÖÖ¯Ö®Ö Ûú¸üÞµÖÖ“ÖÖ ¾Ö ŸµÖÖÓ“Öê ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ®Ö
Ûú¸üÞµÖÖ“ÖÖ †×¬ÖÛúÖ¸ü †ÃÖ»Ö껵ÖÖ †»¯ÖÃÖÓܵÖÖÓÛú ¾ÖÝÖÖÔ®Öê ãÖÖ¯Ö®Ö Ûêú»Öê»Öß ¾Ö ¯ÖÏ¿ÖÖ×ÃÖŸÖ Ûêú»Öê»Öß
¿ÖÖÃÖ®Ö´ÖÖ®µÖ ÃÖÓãÖÖ, †ÃÖÖ †ÖÆêü ;
(ŸÖ) “ ¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘Ö ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, Ûú»Ö´Ö 4 †®¾ÖµÖê ‘Ö×™üŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ †Ö»Öê»ÖÖ
¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘Ö, †ÃÖÖ †ÖÆêü ;
(£Ö) “ ¯Öæ¾ÖÔ-¯ÖÏÖ£Ö×´ÖÛú ¿ÖÖôûÖ ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ¿ÖÖôêû»ÖÖ ×¾Ö×ÆüŸÖ ¸üߟÖß®Öê •ÖÖê›ü»Öê»Öß 3 ŸÖê 6
¾ÖµÖÖêÝÖ™üÖŸÖᯙ ²ÖÖ»ÖÛúÖÓÃÖÖšüß, ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ®ÖÖ¾ÖÖ®Öê ÃÖÓ²ÖÖê¬ÖÞµÖÖŸÖ µÖêÞÖÖ¸üß ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ´ÖÖ¬µÖ´ÖÖ“Öß
²ÖÖ»Ö¾ÖÖ›üß, ”ûÖê™üÖ ×¿Ö¿Öæ, ´ÖÖêšüÖ ×¿Ö¿Öæ, ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ¯Öæ¾ÖÔ ¯ÖÏÖ£Ö×´ÖÛú ¯ÖÖŸÖôûֵ߯ÖÕŸÖ ×¿ÖõÖÞÖ ¤êüÞÖÖ¸üß
¿ÖÖôûÖ, †ÃÖÖ †ÖÆêü, ´ÖÖ¡Ö ŸµÖÖ´Ö¬µÖê ׿ֿÖãÝÖéÆüÖ“ÖÖ ÃÖ´ÖÖ¾Öê¿Ö †ÃÖÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß ;
(¤ü) “ ×¾Ö×ÆüŸÖ ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖÜÖÖ»Öß Ûêú»Ö껵ÖÖ ×®ÖµÖ´ÖÖÓ«üÖ¸êü ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûêú»Öê»Öê, †ÃÖÖ
†ÖÆêü ;
(¬Ö) “ ¯ÖÏÖ£Ö×´ÖÛú ׿ÖõÖÞÖ ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ‡µÖ¢ÖÖ ¯Ö×Æü»Öß ŸÖê †Öšü¾Öֵ߯ÖÕŸÖ“Öê ׿ÖõÖÞÖ, †ÃÖÖ
†ÖÆêü ;
(®Ö) “ ÜÖÖ•ÖÝÖß ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖ ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ¿ÖÖôûÖ ØÛú¾ÖÖ †¬µÖÖ¯ÖÛú ×¾ÖªÖ»ÖµÖ “ÖÖ»Ö×¾ÖÞÖÖ¸êü
†»¯ÖÃÖÓܵÖÖÓÛú ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖꓵÖÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖÃÖÆü ÛúÖêÞÖŸÖêÆüß ÜÖÖ•ÖÝÖß ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö, †ÃÖÖ†ÖÆêü ;
(¯Ö) “ ®Ö±êú²ÖÖ•Öß ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ¸üÖêÜÖß“µÖÖ ¾ÖÖ ¾ÖßÖ擵ÖÖ Ã¾Öºþ¯ÖÖŸÖ, µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ®¾ÖµÖê ×®Ö׿“ÖŸÖ
Ûêú»Ö껵ÖÖ †£Ö¾ÖÖ ´ÖÖ®µÖ Ûêú»Ö껵ÖÖ ¿Öã»ÛúÖ¯ÖêõÖÖ †×¬ÖÛú †ÃÖ»Öê»Öß ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß ¸üŒÛú´Ö, †ÃÖÖ
†ÖÆêü ;
(±ú) “ ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ“µÖÖ Ûú»Ö´Ö 11 †®¾ÖµÖê ãÖÖ¯Ö®Ö
Ûú¸üÞµÖÖŸÖ †Ö»Öê»Öß ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß, †ÃÖÖ †ÖÆêü ;
(²Ö) “ ×®ÖµÖ´Ö ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖÜÖÖ»Öß Ûú¸üÞµÖÖŸÖ †Ö»Öê»Öê ×®ÖµÖ´Ö, †ÃÖÖ †ÖÆêü ;
(³Ö) “¿ÖÖôûÖ’’ µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ, ¯Öæ¾ÖÔ-¯ÖÏÖ£Ö×´ÖÛú ¿ÖÖôûÖ, ¯ÖÏÖ£Ö×´ÖÛú ¿ÖÖôûÖ, ¯ÖÏÖ£Ö×´ÖÛú ׿ÖõÖÞÖ ¤êüÞÖÖ¸üß
¿ÖÖôûÖ, ´ÖÖ¬µÖ×´ÖÛú ¿ÖÖôûÖ, ˆ““Ö ´ÖÖ¬µÖ×´ÖÛú ¿ÖÖôûÖ ØÛú¾ÖÖ Ûú×®Öšü ´ÖÆüÖ×¾ÖªÖ»ÖµÖê †¿Öß ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß
¿ÖÖÃÖ®Ö´ÖÖ®µÖ ¿ÖÖôûÖ †ÃÖæ®Ö, ŸÖß ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖÛú›æü®Ö “ÖÖ»Ö×¾ÖÞµÖÖŸÖ µÖêÞÖÖ¸üß ¾Ö
ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ¾ÖÖ ¯Ö¸ü¤êü¿Öß †³µÖÖÃÖÛÎú´ÖÖÃÖ †£Ö¾ÖÖ ´ÖÓ›üôûÖÃÖ ÃÖÓ»ÖÝ®Ö †ÃÖ»Öê»Öß
†®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ, †Ó¿ÖŸÖ: †®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ, ×¾Ö®ÖÖ-†®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ ØÛú¾ÖÖ ÛúÖµÖ´Ö ×¾Ö®ÖÖ-†®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ ¿ÖÖôûÖ,
†ÃÖÖ †ÖÆêü, µÖÖŸÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß †»¯ÖÃÖÓܵÖÖÓÛú ¾ÖÝÖÖÔÛú›æü®Ö ãÖÖ¯Ö®Ö Ûêú»Ö껵ÖÖ ¾Ö ¯ÖÏ¿ÖÖ×ÃÖŸÖ
Ûêú»Ö껵ÖÖ ÃÖÓãÖÖÓÛú›æü®Ö “ÖÖ»Ö×¾Ö»µÖÖ •ÖÖÞÖÖ·µÖÖ ¿ÖÖôêû“ÖÖ ÃÖ´ÖÖ¾Öê¿Ö †ÃÖê»Ö, ¯Ö¸ÓüŸÖã ŸµÖÖ´Ö¬µÖê
Ûêú¾Öôû ¬ÖÖÙ´ÖÛú ׿ÖõÖÞÖ ¤êüÞÖÖ·µÖÖ ¿ÖÖôûÖÓ“ÖÖ ÃÖ´ÖÖ¾Öê¿Ö †ÃÖÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß.
5
¯ÖÏÛú¸üÞÖ ¤üÖê®Ö
•ÖÖ¤üÖ ¿Öã»Ûú ÝÖÖêôûÖ Ûú¸üÞµÖÖÃÖ ¯ÖÏןֲÖÓ¬Ö Ûú¸üÞÖê ¾Ö ¿Öã»Ûú ×®Ö׿“ÖŸÖ Ûú¸üÞÖê.
3. ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß ¿ÖÖôûÖ Ã¾ÖŸÖ: ØÛú¾ÖÖ ×ŸÖ“µÖÖ¾ÖŸÖß®Öê µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ®¾ÖµÖê ×®Ö׿“ÖŸÖ Ûêú»Ö껵ÖÖ †£Ö¾ÖÖ
´ÖÖ®µÖ Ûêú»Ö껵ÖÖ ¿Öã»ÛúÖ¯ÖêõÖÖ †×¬ÖÛú“Öß ¸üŒÛú´Ö ‘ÖêÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß.
4. (1) (Ûú) ¯ÖÏŸµÖêÛú ÜÖÖ•ÖÝÖß ¿ÖÖôûÖ, ¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘Ö ‘Ö×™üŸÖ Ûú¸êü»Ö.
(ÜÖ) ¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘Ö, ¯ÖÏŸµÖêÛú ×¾ÖªÖ×¾ÖÂÖµÖÛú ¾ÖÂÖÖÔ“µÖÖ ÃÖãºþ¾ÖÖŸÖß»ÖÖ ŸÖßÃÖ ×¤ü¾ÖÃÖÖÓ“µÖÖ †ÖŸÖ
¿ÖÖôûÖ ¯ÖÏ´ÖãÜÖÖ«üÖ¸êü ãÖÖ¯Ö®Ö Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö. ¿ÖÖôêûŸÖᯙ ¯ÖÏŸµÖêÛú ×¾ÖªÖ£µÖÖÔ“Öê ¯ÖÖ»ÖÛú Æêü ¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘ÖÖ“Öê
ÃÖ¤üÃµÖ †ÃÖŸÖᯙ †Ö×ÞÖ ¿ÖÆü¸üß õÖê¡ÖÖÃÖÖšüß ¯Ö®®ÖÖÃÖ ¹ý¯ÖµÖê ¾Ö ÝÖÏÖ´ÖßÞÖ õÖê¡ÖÖÃÖÖšüß ¾ÖßÃÖ ¹ý¯ÖµÖê ‡ŸÖÛúß ¸üŒÛú´Ö
¤ü¸ü¾ÖÂÖá †¿ÖÖ ÃÖÓ‘ÖÖ“µÖÖ ¯ÖÏŸµÖêÛú ÃÖ¤üõÖÖÛú›æü®Ö ÝÖÖêôûÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö.
(ÝÖ) ¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘Ö Ã£ÖÖ¯Ö®Ö —ÖÖ»µÖÖ¾Ö¸ü ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß ‘Ö×™üŸÖ Ûú¸üÞµÖÖÃÖÖšüß ¯ÖÏŸµÖêÛú
‡µÖ¢ÖêÃÖÖšüß ¯ÖÏןÖ×®Ö¬Öߢ¾Ö ×´Öôû×¾ÖÞµÖÖÛú׸üŸÖÖ ¯ÖÏŸµÖêÛú ‡µÖ¢ÖêŸÖß»Ö ×¾ÖªÖ£µÖÖÕ“µÖÖ ‡“”ãûÛú ¯ÖÖ»ÖÛúÖÓ“µÖÖ ®ÖÖ¾ÖÖÓ“µÖÖ
ד֚Ëüšü¶ÖÓ´Ö¬Öæ®Ö ÃÖÖê›üŸÖß«üÖ¸êü ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ ÃÖ¤üõÖÖÓ“Öß ×®Ö¾Ö›ü Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö †Ö×ÞÖ †¿ÖÖ ÃÖÖê›üŸÖß“µÖÖ ‹Ûú
†Öšü¾Ö›üÖ †ÝÖÖê¤ü¸ü, †¿Öß ®ÖÖê™üßÃÖ, ¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘ÖÖ“µÖÖ ÃÖ¤üõÖÖÓ®ÖÖ ¤êüÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö.
(2) (Ûú) ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß ¯Öãœüᯙ ¾µÖŒŸÖà“Öß ×´Öôæû®Ö ²Ö®Ö»Öê»Öß †ÃÖê»Ö : ––
(‹Ûú) †¬µÖõÖ - ¯ÖÏÖ“ÖÖµÖÔ ØÛú¾ÖÖ ´ÖãܵÖÖ¬µÖÖ¯ÖÛú,
(¤üÖê®Ö) ˆ¯ÖÖ¬µÖõÖ - ¯ÖÖ»ÖÛúÖÓ´Ö¬Öᯙ ‹Ûú ¯ÖÖ»ÖÛú,
(ŸÖß®Ö) ÃÖ×“Ö¾Ö - ׿ÖõÖÛúÖÓ´Ö¬Öᯙ ‹Ûú ׿ÖõÖÛú,
(“ÖÖ¸ü) ¤üÖê®Ö ÃÖÆüÃÖ×“Ö¾Ö - ¯ÖÖ»ÖÛúÖÓ´Ö¬Öæ®Ö ¤üÖê®Æüß,
(¯ÖÖ“Ö) ÃÖ¤üÃµÖ - ¯ÖÏŸµÖêÛú ‡µÖ¢ÖêŸÖᯙ ‹Ûú ¯ÖÖ»ÖÛú ¾Ö ‹Ûú ׿ÖõÖÛú.
(ÜÖ) ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖߟÖᯙ ‹ÛæúÞÖ ÃÖ¤üõÖÖÓ¯ÖîÛúß ×Ûú´ÖÖ®Ö ‹Ûú ÃÖ¤üÃµÖ ÆüÖ, ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö
†¿ÖÖ ¸üߟÖß®Öê †Öôû߯ÖÖôûß®Öê †®ÖãÃÖæ×“ÖŸÖ •ÖÖŸÖß, †®ÖãÃÖæ×“ÖŸÖ •Ö´ÖÖŸÖß ØÛú¾ÖÖ ®ÖÖÝÖ׸üÛúÖÓ“ÖÖ ´ÖÖÝÖÖÃÖ¾ÖÝÖÔ µÖÖÓ´Ö¬Öß»Ö
†ÃÖê»Ö †Ö×ÞÖ ×Ûú´ÖÖ®Ö ¯Ö®®ÖÖÃÖ ™üŒÛêú ÃÖ¤üÃµÖ ´Ö×Æü»ÖÖ †ÃÖŸÖß»Ö.
(ÝÖ) ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ ÃÖ¤üõÖÖÓ“Öß µÖÖ¤üß, ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß“Öß Ã£ÖÖ¯Ö®ÖÖ Ûêú»µÖÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ¯ÖÓ¬Ö¸üÖ ×¤ü¾ÖÃÖÖÓ“µÖÖ
ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬Öß“µÖÖ †ÖŸÖ ÃÖæ“Ö®ÖÖ ±ú»ÖÛúÖ¾Ö¸ü ¯ÖϤüÙ¿ÖŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö †Ö×ÞÖ ×ŸÖ“Öß ¯ÖÏŸÖ ŸÖÖŸÛúÖôû ÃÖÓ²ÖÓ׬֟Ö
׿ÖõÖÞÖ †×¬ÖÛúÖ·µÖÖÛú›êü ¯ÖÖšü×¾ÖÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö.
(‘Ö) ¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘ÖÖ“µÖÖ ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß“Öß ´Öã¤üŸÖ ‹Ûú ×¾ÖªÖ×¾ÖÂÖµÖÛú ¾ÖÂÖÖÔ“µÖÖ ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬ÖßÃÖÖšüß
†ÃÖê»Ö †Ö×ÞÖ ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß“Öß Ã£ÖÖ¯Ö®ÖÖ Ûêú»µÖÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ŸÖß®Ö ¾ÖÂÖÖÕ“µÖÖ ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬Öß“µÖÖ †ÖŸÖ, ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß
ÃÖ×´ÖŸÖß“ÖÖ ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß ÃÖ¤üÃµÖ ×®Ö¾Ö›üßÃÖÖšüß ÃÖÖê›üŸÖßŸÖ ³ÖÖÝÖ ‘ÖêÞµÖÖÃÖÖšüß ¯ÖÖ¡Ö †ÃÖÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß :
¯Ö¸ÓüŸÖã, •µÖÖ ¿ÖÖôêûŸÖ ¤üÖê®Ö“Ö ×¿ÖõÖÛú †ÖÆêüŸÖ ŸµÖÖ ¿ÖÖôêû“µÖÖ ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ ¾Ö¸üᯙ ÜÖÓ›ü (Ûú) “µÖÖ ˆ¯Ö-ÜÖÓ›ü (‹Ûú),
(ŸÖß®Ö) ¾Ö (¯ÖÖ“Ö) “µÖÖ ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ ×¿ÖõÖÛú ÃÖ¤üÃµÖ ×®Ö¾Ö›üßÃÖÖšüß ŸÖß®Ö ¾ÖÂÖì ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬Öß“Öß †™ü »ÖÖÝÖæ †ÃÖÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß.
•ÖÖ¤üÖ ¿Öã»Ûú
ÝÖÖêôûÖ Ûú¸üÞµÖÖÃÖ
¯ÖÏןֲÖÓ¬Ö.
¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú
ÃÖÓ‘Ö.
6
(’û) ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß“Öß ŸÖß®Ö ´Ö×Æü®µÖÖÓŸÖæ®Ö ×Ûú´ÖÖ®Ö ‹Ûú¤üÖ ²ÖîšüÛú ‘ÖêÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö. ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß“Öß
²ÖîšüÛú ‘ÖêÞµÖÖ“Öß ÛúÖµÖÔ¯Ö¨üŸÖß ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûêú»µÖÖ®ÖãÃÖÖ¸ü †¿Öß †ÃÖê»Ö.
(“Ö) ¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘ÖÖ“Öß ¯ÖÏŸµÖêÛú ¾ÖÂÖÖÔ“µÖÖ 15 †ÖòÝÖÙü¯ÖµÖÕŸÖ ×Ûú´ÖÖ®Ö ‹Ûú ÃÖ¾ÖÔÃÖÖ¬ÖÖ¸üÞÖ ÃÖ³ÖÖ
‘ÖêÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö. ¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘ÖÖ“Öß ²ÖîšüÛú ‘ÖêÞµÖÖ“Öß ÛúÖµÖÔ¯Ö¨üŸÖß ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûêú»µÖÖ®ÖãÃÖÖ¸ü †¿Öß †ÃÖê»Ö.
¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘Ö µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ®¾ÖµÖê ®Öê´Öæ®Ö ¤êüÞµÖÖŸÖ µÖêŸÖᯙ †¿Öß ÛúŸÖÔ¾µÖê ¾Ö ÛúÖµÖì †Ö×ÞÖ ×¾Ö×ÆüŸÖ
Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖêŸÖᯙ †¿Öß ÛúŸÖÔ¾µÖê ¾Ö ÛúÖµÖì ¯ÖÖ¸ü ¯ÖÖ›üß»Ö.
5. ¿ÖÖÃÖÛúßµÖ ¿ÖÖôûÖ ¾Ö †®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ ¿ÖÖôûÖÓ´Ö¬Öᯙ ¿Öã»ÛúÖ“Öê ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö Ûú¸üÞµÖÖÃÖÖšüß ¿ÖÖÃÖ®Ö ÃÖõÖ´Ö
†ÃÖê»Ö. ¿ÖÖÃÖ®Ö ×®Ö¬ÖÖÔ׸üŸÖ Ûú¸üᯙ †¿ÖÖ׸üŸÖß®Öê ¿Öã»Ûú ×®Ö׿“ÖŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö.
6. (1) ÜÖÖ•ÖÝÖß ×¾Ö®ÖÖ-†®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ ¾Ö ÛúÖµÖ´Ö ×¾Ö®ÖÖ-†®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ ¿ÖÖôûÖÓ“Öê ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö, †¿ÖÖ ¿ÖÖôûÖÓ´Ö¬Öß»Ö
¿Öã»Ûú ¯ÖÏßÖÖ×¾ÖŸÖ Ûú¸ü ÞµÖÖÃÖ ÃÖõÖ´Ö †ÃÖê»Ö.
(2) ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß“Öß Ã£ÖÖ¯Ö®ÖÖ —ÖÖ»µÖÖ¾Ö¸ü, ¿ÖÖôêû“Öê ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö, ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖßÛú›êü ÃÖÓ²Ö¨ü
†×³Ö»ÖêÜÖÖÃÖÆü ¯ÖÏßÖÖ×¾ÖŸÖ ¿Öã»ÛúÖ“Öê ŸÖ¯Ö¿Öᯙ ÃÖÖ¤ü¸ü Ûú¸üß»Ö. †¿Öß ¿ÖÖôûÖ, ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß»ÖÖ, ¯Öãœüß»Ö
×¾ÖªÖ×¾ÖÂÖµÖÛú ¾ÖÂÖÖÔ“µÖÖ ¯ÖÏÖ¸Óü³ÖÖ“µÖÖ ×Ûú´ÖÖ®Ö ÃÖÆüÖ ´Ö×Æü®µÖÖÓ¯Öæ¾Öá ŸµÖÖ“µÖÖ ´ÖÖ®µÖŸÖêÃÖÖšüß ÃÖ¾ÖÔ ÃÖÓ²ÖÓ×¬ÖŸÖ †×³Ö»ÖêÜÖ
¯Öã¸ü¾Öß»Ö. ´ÖÖ®µÖŸÖÖ ¤êüŸÖÖ®ÖÖ ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß»ÖÖ, ®Ö¾µÖÖ®Öê ¿Öã»ÛúÖ“Öß ¸üŒÛú´Ö ×®Ö׿“ÖŸÖ Ûú¸üÞµÖÖ“ÖÖ ¯ÖÏÖ׬ÖÛúÖ¸ü
†ÃÖê»Ö.
(3) Ûú»Ö´Ö 9 ´Ö¬µÖê ‘ÖÖ»Öæ®Ö פü»Ö껵ÖÖ ÃÖ¾ÖÔ ÃÖÓ²ÖÓ×¬ÖŸÖ ‘Ö™üÛúÖÓ“ÖÖ ×¾Ö“ÖÖ¸ü Ûêú»µÖÖ®ÖÓŸÖ¸ü, ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß
ÃÖ×´ÖŸÖß, ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (2) †®¾ÖµÖê ¯ÖÏßÖÖ×¾ÖŸÖ ¿Öã»Ûú †Ö×ÞÖ †×³Ö»ÖêÜÖ ¯ÖÏÖ¯ŸÖ —ÖÖ»µÖÖ“µÖÖ ×¤ü®ÖÖÓÛúÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ŸÖßÃÖ
פü¾ÖÃÖÖÓ“µÖÖ ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬ÖßŸÖ ¿Öã»ÛúÖ»ÖÖ ´ÖÖ®µÖŸÖÖ ¤êü‡Ô»Ö †Ö×ÞÖ †¿ÖÖ ¯ÖÏÛúÖ¸êü ´ÖÖ®µÖŸÖÖ ×¤ü»Ö껵ÖÖ ¿Öã»ÛúÖ“Öê ŸÖ¯Ö¿Öß»Ö
¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ»ÖÖ ŸÖÖŸÛúÖôû »ÖêÜÖß Ûúôû¾Öß»Ö. †¿ÖÖ ¯ÖÏÛúÖ¸êü ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß®Öê ´ÖÖ®µÖÖŸÖÖ ×¤ü»Ö껵ÖÖ ¿Öã»ÛúÖ“ÖÖ
ŸÖ¯Ö¿Öᯙ ´Ö¸üÖšüß, ‡ÓÝÖÏ•Öß †Ö×ÞÖ •µÖÖ ´ÖÖ¬µÖ´ÖÖ“Öß ¿ÖÖôûÖ †ÃÖê»Ö ŸµÖÖ ³ÖÖÂÖêŸÖ ÃÖæ“Ö®ÖÖ ±ú»ÖÛúÖ¾Ö¸ü †Ö×ÞÖ ¿ÖÖôêû“Öê
ÃÖÓÛêúŸÖãÖôû †ÃÖ»µÖÖÃÖ, ¿ÖÖôêû“µÖÖ ÃÖÓÛêúŸÖãÖôûÖ¾Ö¸ü ¯ÖϤüÙ¿ÖŸÖ Ûú¸üᯙ ¾Ö ŸÖê ¤üÖê®Ö ×¾ÖªÖ×¾ÖÂÖµÖÛú ¾ÖÂÖÖÕÃÖÖšüß
²ÖÓ¬Ö®ÖÛúÖ¸üÛú †ÃÖê»Ö.
(4) ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß, ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (3) ´Ö¬µÖê ×¾Ö×®ÖÙ¤ü™ü Ûêú»Ö껵ÖÖ ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬ÖßŸÖ ¿Öã»Ûú ×®Ö׿“ÖŸÖ
Ûú¸üÞµÖÖÃÖ ÛúÃÖæ¸ü Ûú¸üßŸÖ †ÃÖê»Ö ŸÖ¸ü, ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö, ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö †¿ÖÖ ¸üߟÖß®Öê, ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß»ÖÖ
´ÖÖ×ÆüŸÖß ¤êü‰ú®Ö ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖßÛú›êü ŸµÖÖ“µÖÖ ×®ÖÞÖÔµÖÖÃÖÖšüß ²ÖÖ²Ö ŸÖÖŸÛúÖôû ×¾Ö“ÖÖ¸üÖ£ÖÔ
¯ÖÖšü¾Öß»Ö. ×¾Ö“ÖÖ¸üÖ£ÖÔ ¯ÖÖšü×¾ÖÞµÖÖŸÖ †Ö»Öê»Öß ²ÖÖ²Ö ¯ÖÏ»ÖÓ×²ÖŸÖ †ÃÖŸÖÖ®ÖÖ, ¿ÖÖôûÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ»ÖÖ ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú
×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“ÖÖ †Ó×ŸÖ´Ö ×®ÖÞÖÔµÖ µÖê‡Ô¯ÖµÖÕŸÖ ´ÖÖÝÖß»Ö ×¾ÖªÖ×¾ÖÂÖµÖÛú ¾ÖÂÖÖÔ“Öê ¿Öã»Ûú †×¬ÖÛú ŸµÖÖŸÖ  ¯ÖÓ¬Ö¸üÖ
™üŒÛêú ¾ÖÖœü ‹¾Öœêü ¿Öã»Ûú ÝÖÖêôûÖ Ûú¸üÞµÖÖ“Öß ´Öã³ÖÖ †ÃÖê»Ö.
¿ÖÖÃÖÛúßµÖ ¿ÖÖôûÖ
†Ö×ÞÖ †®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ
¿ÖÖôûÖÓ´Ö¬µÖê
¿Öã»ÛúÖ“Öê
×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö.
ÜÖÖ•ÖÝÖß
×¾Ö®ÖÖ†®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ ¾Ö
ÛúÖµÖ´Ö
×¾Ö®ÖÖ†®Öã¤üÖ×®ÖŸÖ
¿ÖÖôûÖÓ´Ö¬Öß»Ö
¿Öã»ÛúÖ“Öê
×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö.
7
(5) ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖÛú›æü®Ö šü¸ü×¾ÖÞµÖÖŸÖ †Ö»Öê»Öê ¿Öã»Ûú †Ö×ÞÖ ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß®Öê ´ÖÖ®µÖŸÖÖ ×¤ü»Öê»Öê
¿Öã»Ûú µÖÖ´Ö¬Öᯙ ŸÖ±úÖ¾ÖŸÖ Æüß, ¯ÖÓ¬Ö¸üÖ ™üŒŒµÖÖÓ¯ÖêõÖÖ †×¬ÖÛú ®ÖÃÖê»Ö ŸÖ¸ü, ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (3) †®¾ÖµÖê ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß
ÃÖ×´ÖŸÖß®Öê Ûúôû×¾Ö»Öê»Öê ¿Öã»Ûú ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Öê¾Ö¸ü ²ÖÓ¬Ö®ÖÛúÖ¸üÛú †ÃÖê»Ö †Ö×ÞÖ †¿Öß ŸÖ±úÖ¾ÖŸÖ ¯ÖÓ¬Ö¸üÖ ™üŒŒµÖÖÓÆæü®Ö
†×¬ÖÛú †ÃÖê»Ö ŸÖ¸ü, ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖÃÖ, ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (3) †®¾ÖµÖê †ÃÖê Ûúôû×¾Ö»µÖÖ“µÖÖ ×¤ü®ÖÖÓÛúÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ŸÖßÃÖ
פü¾ÖÃÖÖÓ“µÖÖ ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬ÖßŸÖ ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö †¿ÖÖ ¸üߟÖß®Öê ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖßÛú›êü
†¯Öᯙ ¤üÖÜÖ»Ö Ûú¸üŸÖÖ µÖê‡Ô»Ö :
¯Ö¸ÓüŸÖã, ‹ÜÖÖ¤êü †¯Öᯙ ØÛú¾ÖÖ ×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ ¯ÖÏÛú¸üÞÖ ¾Öêôêû“µÖÖ †ÖŸÖ ¤üÖÜÖ»Ö Ûú¸üÞµÖÖŸÖ ®Ö †Ö»µÖÖ²Ö§ü»Ö
¯Öã¸êüÃÖê ÛúÖ¸üÞÖ †ÃÖ»µÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖ •Ö¸ü ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“Öß ÜÖÖ¡Öß ¯Ö™ü»Öß ŸÖ¸ü, ŸÖßÃÖ ×¤ü¾ÖÃÖÖÓ“ÖÖ
ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬Öß ÃÖ´ÖÖ¯ŸÖ —ÖÖ»µÖÖ®ÖÓŸÖ¸üÆüß ŸÖê †¯Öᯙ ØÛú¾ÖÖ ×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ ¯ÖÏÛú¸üÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖßÃÖ ¤üÖÜÖ»Ö Ûúºþ®Ö ‘ÖêŸÖÖ
µÖê‡Ô»Ö.
(6)(Ûú) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß, †¯Öᯙ ØÛú¾ÖÖ ×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ ¯ÖÏÛú¸üÞÖ ¤üÖÜÖ»Ö Ûêú»µÖÖ“µÖÖ
פü®ÖÖÓÛúÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ¿ÖŒµÖŸÖÖê¾Ö¸ü ®Ö¾¾Ö¤ü פü¾ÖÃÖÖÓ“µÖÖ ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬Öß“µÖÖ †ÖŸÖ ×¾Ö¸üÖê¬Öß ¯ÖõÖÛúÖ¸üÖÃÖ †Ö¯Ö»Öê ´ÆüÞÖÞÖê
´ÖÖÓ›üÞµÖÖ“Öß ÃÖÓ¬Öß ×¤ü»µÖÖ®ÖÓŸÖ¸ü †×¯Ö»ÖÖ¾Ö¸ü ØÛú¾ÖÖ ×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ ¯ÖÏÛú¸üÞÖÖ¾Ö¸ü ×®ÖÞÖÔµÖ ¤êü‡Ô»Ö.
(ÜÖ) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß †×¯Ö»ÖÖ¾Ö¸ü ØÛú¾ÖÖ ×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ ¯ÖÏÛú¸üÞÖÖ¾Ö¸ü ×®ÖÞÖÔµÖ ¤êüŸÖÖ®ÖÖ
¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ®Öê ¯ÖÏßÖÖ×¾ÖŸÖ Ûêú»Ö껵ÖÖ ¿Öã»ÛúÖ»ÖÖ ØÛú¾ÖÖ µÖ£ÖÖ×ãÖןÖ, ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß®Öê ´ÖÖ®µÖ Ûêú»Ö껵ÖÖ
¿Öã»ÛúÖ»ÖÖ Ã£Ö×ÝÖŸÖß ¤êüÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß.
(ÝÖ) †×¯Ö»ÖÖ¾Ö¸üᯙ ØÛú¾ÖÖ ×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ ¯ÖÏÛú¸üÞÖÖ¾Ö¸üß»Ö ×®ÖÞÖÔµÖÖ¾Ö¸ü, ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú
ÃÖ×´ÖŸÖßÃÖ, ÃÖÓ²ÖÓ×¬ÖŸÖ ×¾ÖªÖ£µÖÖÔ»ÖÖ †×ŸÖ׸üŒŸÖ ¿Öã»ÛúÖ“ÖÖ ¯Ö¸üŸÖÖ¾ÖÖ ¤êüÞµÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖ“Öê ÃÖ´Öã×“ÖŸÖ †Ö¤êü¿Ö ¤êüŸÖÖ
µÖêŸÖß»Ö. †¿ÖÖ ×¾ÖªÖ£µÖÖÔ»ÖÖ †×ŸÖ׸üŒŸÖ ¿Öã»ÛúÖ“ÖÖ ¯Ö¸üŸÖÖ¾ÖÖ ¤êüÞµÖÖÃÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö ÛúÃÖæ¸ü Ûú¸üßŸÖ †ÃÖê»Ö
ŸµÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖߟÖ, ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß, •Ö´Öß®Ö ´ÖÆüÃÖã»ÖÖ“Öß £ÖÛú²ÖÖÛúß ´ÆüÞÖæ®Ö ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖÛú›æü®Ö
†¿Öß †×ŸÖ׸üŒŸÖ ¿Öã»Ûú ¾ÖÃÖæ»Ö Ûú¸üÞµÖÖ“Öß †Ö×ÞÖ ŸÖß †¿ÖÖ ×¾ÖªÖ£µÖÖÔ»ÖÖ ¯ÖϤüÖ®Ö Ûú¸üÞµÖÖ“Öß ÛúÖµÖÔ¾ÖÖÆüß
Ûú¸üß»Ö.
(‘Ö) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ †×¯Ö»ÖÖŸÖᯙ ØÛú¾ÖÖ ×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ ¯ÖÏÛú¸üÞÖÖŸÖß»Ö ×®ÖÞÖÔµÖ ÃÖÓ²ÖÓ׬֟Ö
¿ÖÖôêû“µÖÖ ÃÖæ“Ö®ÖÖ ±ú»ÖÛúÖ¾Ö¸ü †Ö×ÞÖ ¿ÖÖôêû“Öê ÃÖÓÛêúŸÖãÖôû †ÃÖ»µÖÖÃÖ, ¿ÖÖôêû“µÖÖ ÃÖÓÛêúŸÖ ãÖôûÖ¾Ö¸ü
¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖÛú›æü®Ö ¯ÖϤüÙ¿ÖŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö.
(7) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ †×¯Ö»ÖÖŸÖᯙ ØÛú¾ÖÖ ×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ ¯ÖÏÛú¸üÞÖÖŸÖß»Ö ×®ÖÞÖÔµÖ
†´ÖÖ®µÖ †ÃÖê»Ö ŸÖ¸ü, ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö ØÛú¾ÖÖ ÛúÖµÖÔÛúÖ¸üß ÃÖ×´ÖŸÖß µÖÖÓ®ÖÖ ×®ÖÞÖÔµÖÖ“µÖÖ ×¤ü®ÖÖÓÛúÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ŸÖßÃÖ ×¤ü¾ÖÃÖÖÓ“µÖÖ
†ÖŸÖ, ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö †¿ÖÖ ¸üߟÖß®Öê ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖßÃÖ´ÖÖê¸ü †¯Öᯙ ¤üÖÜÖ»Ö Ûú¸üŸÖÖ µÖê‡Ô»Ö.
8
7. (1) ¿ÖÖÃÖ®Ö, ¸üÖ•Ö¯Ö¡ÖÖŸÖᯙ †×¬ÖÃÖæ“Ö®Öê«üÖ¸êü ¯ÖÏŸµÖêÛú ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ×¾Ö³ÖÖÝÖÖÃÖÖšüß ‹Ûú ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ
¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß ‘Ö×™üŸÖ Ûú¸üß»Ö.
(2) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß ¯Öãœüᯙ ÃÖ¤üõÖÖÓ“Öß ×´Öôæû®Ö ²Ö®Ö»Öê»Öß †ÃÖê»Ö : ––
(Ûú) ˆ““Ö ®µÖÖµÖÖ»ÖµÖÖ¿Öß ×¾Ö“ÖÖ¸ü-×¾Ö×®Ö´ÖµÖ Ûúºþ®Ö ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ«üÖ¸êü – †¬µÖõÖ.
®ÖÖ´Ö×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ Ûú¸üÖ¾ÖµÖÖ“ÖÖ ‹Ûú ÃÖê¾ÖÖ×®Ö¾Öé¢Ö וֻÆüÖ ®µÖÖµÖÖ¬Öß¿Ö
(ÜÖ) ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ¸üÖ•µÖ ´ÖÖ¬µÖ×´ÖÛú ¾Ö ˆ““Ö ´ÖÖ¬µÖ×´ÖÛú ׿ÖõÖÞÖ – ÃÖ¤üõÖ.
´ÖÓ›üôûÖ“ÖÖ ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ †¬µÖõÖ
(ÝÖ) ÃÖ®Ö¤üß »ÖêÜÖÖ¯ÖÖ»Ö ØÛú¾ÖÖ ¾µÖµÖ ¾Ö ÛúÖ´Öê »ÖêÜÖÖ¯ÖÖ»Ö – ÃÖ¤üõÖ.
(‘Ö) ÛëúצüµÖ ¿ÖÖ»ÖêµÖ ׿ÖõÖÞÖ ´ÖÓ›üôûÖ“ÖÖ ØÛú¾ÖÖ ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ – ÃÖ¤üõÖ.
´ÖÖ¬µÖ×´ÖÛú ׿ÖõÖÞÖ ¯ÖÏ´ÖÖÞÖ¯Ö¡Ö ´ÖÓ›üôûÖ“ÖÖ ØÛú¾ÖÖ ‡ŸÖ¸ü
ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ´ÖÓ›üôûÖ“ÖÖ ÃÖê¾ÖÖ×®Ö¾Öé¢Ö ¯ÖÏ´ÖãÜÖ ØÛú¾ÖÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß
¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖÖ¿Öß ¯ÖÏŸµÖõÖ¯ÖÞÖê ØÛú¾ÖÖ †¯ÖÏŸµÖõÖ¯ÖÞÖê ÃÖÓ²ÖÓ¬Ö
®ÖÃÖ»Öê»Öê ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ“Öê ׿ÖõÖÞÖ ÃÖÆüÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú µÖÖ ¤ü•ÖÖÔÆæü®Ö Ûú´Öß
¤ü•ÖÖÔ ®ÖÃÖ»Öê»ÖÖ ÃÖê¾ÖÖ×®Ö¾Öé¢Ö †×¬ÖÛúÖ¸üß
(’û) ¯ÖÏÖ¤êü׿ÖÛú ׿ÖõÖÞÖ ˆ¯ÖÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú – ¯Ö¤ü×ÃÖ¨ü
ÃÖ¤üõÖ-ÃÖד־Ö.
(3) ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (2) “µÖÖ ÜÖÓ›ü (ÝÖ) ¾Ö (‘Ö) ÜÖÖ»Öᯙ ¯ÖÏŸµÖêÛú ÃÖ¤üõÖÖ“Öß ×®ÖµÖ㌟Öß, ×®Ö¾Ö›ü
ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ ×¿Ö±úÖ¸ü¿Öß¾Öºþ®Ö ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖÛú›æü®Ö Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö.
(4) ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®Ö, ¯Öãœüᯙ ÃÖ¤üÃµÖ ×´Öôæû®Ö ²Ö®Ö»Öê»Öß ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖßÛú׸üŸÖÖ ‹Ûú
×®Ö¾Ö›ü ÃÖ×´ÖŸÖß ‘Ö×™üŸÖ Ûú¸üß»Ö, ŸÖß †¿Öß : ----
(Ûú) ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß“ÖÖ †¬µÖõÖ – †¬µÖõÖ
(ÜÖ) ¯ÖϳÖÖ¸üß ÃÖד־Ö, ×¾Ö×¬Ö ¾Ö ®µÖÖµÖ ×¾Ö³ÖÖÝÖ – ÃÖ¤üõÖ
(ÝÖ) ¯ÖϳÖÖ¸üß ÃÖד־Ö, ¿ÖÖ»ÖêµÖ ׿ÖõÖÞÖ ×¾Ö³ÖÖÝÖ – ÃÖ¤üÃµÖ :
¯Ö¸ÓüŸÖã, ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß“ÖÖ †¬µÖõÖ, †®Öã¯Ö×Ã£ÖŸÖ ¸üÖ×Æü»µÖÖ´Öãôêû ØÛú¾ÖÖ †®µÖ£ÖÖ ×®Ö¾Ö›ü ÃÖ×´ÖŸÖß“ÖÖ
†¬µÖõÖ ´ÆüÞÖæ®Ö ÛúÖ´Ö Ûú¸üÞµÖÖÃÖ †ÃÖ´Ö£ÖÔ †ÃÖê»Ö ŸÖ¸ü Ûú»Ö´Ö 11 “µÖÖ ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (2) “µÖÖ ¯Ö¸ÓüŸÖãÛúÖ†®¾ÖµÖê
ÛúÖµÖÔ¸üŸÖ †ÃÖÞÖÖ¸üÖ †¬µÖõÖ ÆüÖ, †¬µÖõÖ ´ÆüÞÖæ®Ö ÛúÖ´Ö Ûú¸üß»Ö.
8. (1) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ †¬µÖõÖÖ“ÖÖ ¾Ö ÃÖ¤üõÖÖÓ“ÖÖ ¯Ö¤üÖ¾Ö¬Öß ŸµÖÖÓ“µÖÖ
®ÖÖ´Ö×®Ö¤ìü¿Ö®ÖÖ“µÖÖ ×¤ü®ÖÖÓÛúÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ŸÖß®Ö ¾ÖÂÖÖÕ“µÖÖ ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬ÖßÃÖÖšüß †ÃÖê»Ö †Ö×ÞÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ÛúÖ¸üÞÖÖÃŸÖ¾Ö ¯Ö¤ü
׸üŒŸÖ —ÖÖ»µÖÖÃÖ †ÃÖê ׸üŒŸÖ ¯Ö¤ü ˆ¾ÖÔ׸üŸÖ ¯Ö¤üÖ¾Ö¬ÖßÃÖÖšüß ³Ö¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö.
(2) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“Öê †¬µÖõÖ ¾Ö ÃÖ¤üÃµÖ ¯Öã®ÖÙ®ÖµÖ㌟ÖßÃÖÖšüß ¯ÖÖ¡Ö ®ÖÃÖŸÖß»Ö.
×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú
×®ÖµÖÖ´ÖÛú
ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ
†¬µÖõÖÖ“ÖÖ ¾Ö
‡ŸÖ¸ü ÃÖ¤üõÖÖÓ“ÖÖ
¯Ö¤üÖ¾Ö¬Öß.
×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú
×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß
‘Ö×™üŸÖ Ûú¸üÞÖê.
9
(3) †¬µÖõÖ ØÛú¾ÖÖ ÃÖ¤üÃµÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ»ÖÖ »ÖêÜÖß ¸üÖ•Öß®ÖÖ´ÖÖ ÃÖÖ¤ü¸ü Ûúºþ ¿ÖÛêú»Ö †Ö×ÞÖ †ÃÖÖ ¸üÖ•Öß®ÖÖ´ÖÖ
þÖßÛéúŸÖ —ÖÖ»µÖÖ¾Ö¸ü ŸµÖÖ“Öê ¯Ö¤ü ׸üŒŸÖ ÆüÖê‡Ô»Ö ¾Ö ŸÖê •µÖÖ ×¤ü®ÖÖÓÛúÖÃÖ ¯Ö¤ü ׸üŒŸÖ —ÖÖ»Öê †ÖÆêü ŸÖê¾ÆüÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ŸÖß®Ö
´Ö×Æü®µÖÖÓ“µÖÖ ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬ÖßŸÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖÛú›æü®Ö ŸÖê ¯Ö¤ü ³Ö¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö.
(4) ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ“µÖÖ ´ÖŸÖê •Ö¸ü †¿ÖÖ ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ †¬µÖõÖÖ®Öê ØÛú¾ÖÖ ÃÖ¤üõÖÖ®Öê ÃÖ¤üÃµÖ ´ÆüÞÖæ®Ö ¸üÖÆüÞµÖÖÃÖ
†µÖÖêÝµÖ ÛéúŸÖß Ûêú»Öß ŸÖ¸ü ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ †¬µÖõÖÖÃÖ ØÛú¾ÖÖ ÃÖ¤üõÖÖÃÖ, ¯Ö¤üÖ¾Öºþ®Ö ¤æü¸ü Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö. †¿ÖÖ
¯ÖÏÛúÖ¸êü ¤æü¸ü Ûú¸üÞµÖÖŸÖ †Ö»Öê»ÖÖ †¬µÖõÖ ØÛú¾ÖÖ ÃÖ¤üÃµÖ ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß¾Ö¸ü ¯Öã®ÖÙ®ÖµÖ㌟ÖßÃÖ
¯ÖÖ¡Ö †ÃÖÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß :
¯Ö¸ÓüŸÖã, †¿ÖÖ †¬µÖõÖÖÃÖ ØÛú¾ÖÖ ÃÖ¤üõÖÖÃÖ †Ö¯Ö»Öê ´ÆüÞÖÞÖê ´ÖÖÓ›üÞµÖÖ“Öß ¾ÖÖ•Ö¾Öß ÃÖÓ¬Öß ×¤ü»µÖÖÜÖê¸üß•Ö
×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß¾Öºþ®Ö ¤æü¸ü Ûú¸üŸÖÖ µÖêÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß.
(5) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ †¬µÖõÖÖÃÖ ¾Ö ÃÖ¤üõÖÖÃÖ ªÖ¾ÖµÖÖ“Öê ¾ÖêŸÖ®Ö ¾Ö ³Ö¢Öê Æêü
×¾Ö×ÆüŸÖ Ûêú»µÖÖ¯ÖÏ´ÖÖÞÖê †ÃÖŸÖß»Ö.
(6) •Ö¸ü ‹ÜÖÖ¤üß ¾µÖŒŸÖß, ––
(Ûú) ןֻÖÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ“µÖÖ ´ÖŸÖê ®ÖîןÖÛú †¬Ö:¯ÖŸÖ®ÖÖ“µÖÖ ´ÖÖ®Ö»µÖÖ ÝÖê»Ö껵ÖÖ †¯Ö¸üÖ¬ÖÖÓÃÖÖšüß
†¯Ö¸üÖ¬Ö×ÃÖ¨üß®ÖÓŸÖ¸ü ŸÖã¹ÓýÝÖ¾ÖÖÃÖ —ÖÖ»ÖÖ †ÃÖê»Ö ; ØÛú¾ÖÖ
(ÜÖ) ŸÖß †´ÖãŒŸÖ ®ÖÖ¤üÖ¸ü †ÃÖê»Ö ; ØÛú¾ÖÖ
(ÝÖ) ŸÖß ×¾ÖÛú»Ö ´Ö®ÖÖ“Öß †ÃÖê»Ö †Ö×ÞÖ †ÃÖê ‹ÜÖÖªÖ ÃÖõÖ´Ö ®µÖÖµÖÖ»ÖµÖÖ®Öê ‘ÖÖê×ÂÖŸÖ Ûêú»Öê
†ÃÖê»Ö; ØÛú¾ÖÖ
(‘Ö) ןֻÖÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ“µÖÖ ØÛú¾ÖÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ“µÖÖ ´ÖÖ»ÖÛúß“µÖÖ ØÛú¾ÖÖ ×ŸÖ“µÖÖ ×®ÖµÖÓ¡ÖÞÖÖÜÖÖ»Öᯙ ‹ÜÖÖªÖ
×®ÖÝÖ´Ö ×®ÖÛúÖµÖÖŸÖᯙ ÃÖê¾ÖêŸÖæ®Ö ¤æü¸ü Ûêú»Öê †ÃÖê»Ö ØÛú¾ÖÖ ²Ö›üŸÖ±Ôú Ûêú»Öê †ÃÖê»Ö ; ØÛú¾ÖÖ
(’û) ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ“µÖÖ ´ÖŸÖê, ÃÖ¤üÃµÖ ´ÆüÞÖæ®Ö ן֓Öß ÛúŸÖÔ¾µÖê ¯ÖÖ¸ü ¯ÖÖ›üŸÖÖ®ÖÖ ²ÖÖ¬ÖÛú ¯Ö׸üÞÖÖ´Ö ÆüÖêÞµÖÖ“Öß
¿ÖŒµÖŸÖÖ †ÖÆêü †ÃÖê †ÖÙ£ÖÛú ØÛú¾ÖÖ ‡ŸÖ¸ü ×ÆüŸÖÃÖÓ²ÖÓ¬Ö †ÃÖŸÖᯙ ; ØÛú¾ÖÖ
(“Ö) ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö †¿Öß †®µÖ ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß †®ÖÆÔüŸÖÖ ×ŸÖ“µÖÖÛú›êü †ÃÖê»Ö ; ØÛú¾ÖÖ
(”û) ÛúÖêÞÖŸÖêÆüß ¯Ö¤ü ¬ÖÖ¸üÞÖ Ûú¸üßŸÖ †ÃÖê»Ö ØÛú¾ÖÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ´ÖÖÝÖÖÔ®Öê ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú
ÃÖÓãÖê¿Öß ÃÖÓ²ÖÓ×¬ÖŸÖ †ÃÖê»Ö,
ŸÖ¸ü †¿Öß ¾µÖŒŸÖß ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“ÖÖ †¬µÖõÖ ØÛú¾ÖÖ ÃÖ¤üÃµÖ ´ÆüÞÖæ®Ö ×®ÖµÖ㌟Ö
ÆüÖêÞµÖÖÃÖ †®ÖÆÔü šü¸êü»Ö.
9. (1) ¿ÖÖôêûÛú›æü®Ö †ÖÛúÖ¸üÞÖßµÖÖêÝµÖ †ÃÖ»Öê»Öê ¿Öã»Ûú ×®Ö׿“ÖŸÖ Ûú¸üŸÖÖ®ÖÖ ¯Öãœüᯙ ‘Ö™üÛúÖÓ“ÖÖ ×¾Ö“ÖÖ¸ü
Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö : ––
(Ûú) ¿ÖÖôêû“Öê ךüÛúÖÞÖ ;
(ÜÖ) ÝÖãÞÖÖŸ´ÖÛú ׿ÖõÖÞÖÖÃÖÖšüß ×¾ÖªÖ£µÖÖÕ®ÖÖ ˆ¯Ö»Ö²¬Ö Ûúºþ®Ö ¤êüÞµÖÖŸÖ †Ö»Ö껵ÖÖ ¯ÖÖµÖÖ³ÖæŸÖ ÃÖÖêµÖß-
ÃÖã×¾Ö¬ÖÖ, ¯Öã¸ü×¾ÖÞµÖÖŸÖ †Ö»Ö껵ÖÖ †Ö×ÞÖ ¿ÖÖôêû“µÖÖ ´ÖÖ×ÆüŸÖß ¯Öã×ßÖÛêúŸÖ ØÛú¾ÖÖ ÃÖÓÛêúŸÖãÖôûÖ¾Ö¸ü ®Ö´Öæ¤ü
Ûêú»Ö껵ÖÖ ÃÖã×¾Ö¬ÖÖ ;
¿Öã»Ûú ×®Ö׿“ÖŸÖ
Ûú¸üÞµÖÖÃÖÖšüß“Öê
‘Ö™üÛú.
10
(ÝÖ) ¿ÖÖÃÖ®Ö ØÛú¾ÖÖ ÃÖ´Öã×“ÖŸÖ ¯ÖÏÖ׬ÖÛú¸üÞÖ ¾ÖêôûÖê¾Öêôûß ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûú¸üᯙ ŸµÖÖ¯ÖÏ´ÖÖÞÖê ¿ÖÖôêû“ÖÖ ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú
¤ü•ÖÖÔ ;
(‘Ö) ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ®Ö ¾Ö ¯Ö׸ü¸üõÖÞÖÖ¾Ö¸üᯙ ÜÖ“ÖÔ ;
(’û) †×®Ö¾ÖÖÃÖß ³ÖÖ¸üŸÖßµÖÖÓÛú›æü®Ö, ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ“ÖÖ ¬Ö´ÖÖÔ¤üÖµÖ ³ÖÖÝÖ ´ÆüÞÖæ®Ö †Ö×ÞÖ †®ÖãÃÖæד֟Ö
•ÖÖŸÖß, †®ÖãÃÖæ×“ÖŸÖ •Ö´ÖÖŸÖß ¾Ö ×¾Ö´ÖãŒŸÖ •ÖÖŸÖß ¾Ö ³Ö™üŒµÖÖ •Ö´ÖÖŸÖß“µÖÖ ×¾ÖªÖ£µÖÖÕ®ÖÖ ¿Öã»Ûú ´ÖÖ±úß
¤êüÞµÖÖÃÖÖšüß ØÛú¾ÖÖ ×¾Ö×¾Ö¬Ö ¿ÖÖÃÖÛúßµÖ µÖÖê•Ö®ÖÖÓŸÖÝÖÔŸÖ †®µÖ ²ÖÖ²ÖàÃÖÖšüß ¿ÖÖôêû»ÖÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ®Öê פü»Öê»Öê
†Ó¿Ö¤üÖ®Ö, µÖÖ´Ö¬Öæ®Ö ˆ³ÖÖ¸ü»Öê»ÖÖ †×ŸÖ׸üŒŸÖ ×®Ö¬Öß ;
(“Ö) ´ÖÖ®ÖÛúÖÓ®ÖãÃÖÖ¸ü †ÆÔüŸÖÖ¯ÖÏÖ¯ŸÖ †¬µÖÖ¯ÖÛú ¾Ö †¬µÖÖ¯ÖÛêúŸÖ¸ü Ûú´ÖÔ“ÖÖ¸üß ¾ÖÝÖÔ †Ö×ÞÖ ŸµÖÖÓ“Öê ¾ÖêŸÖ®Ö
‘Ö™üÛú ;
(”û) ¾ÖÖÙÂÖÛú ¾ÖêŸÖ®Ö¾ÖÖœüßÃÖÖšüß ¾ÖÖ•Ö¾Öß ¸üŒÛú´Ö ;
(•Ö) ¿ÖÖôêû»ÖÖ ‹ÛæúÞÖ ˆŸ¯Ö®®ÖÖ“µÖÖ ŸÖã»Ö®ÖêŸÖ ×¾ÖªÖ£µÖÖÕÛú׸üŸÖÖ µÖêÞÖÖ¸üÖ ÜÖ“ÖÔ ¾Ö ¿ÖÖôêû“µÖÖ
ÝÖãÞÖÖŸ´ÖÛú ×¾ÖÛúÖÃÖÖÃÖÖšüß ¾ÖÖ•Ö¾Öß †×¬ÖŒµÖ ;
(—Ö) ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûú¸üŸÖÖ µÖêŸÖᯙ †ÃÖê ‡ŸÖ¸ü ÛúÖêÞÖŸÖêÆüß ‘Ö™üÛú.
(2) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß •Öê ×¾Ö×¾Ö¬Ö ¿ÖßÂÖÔ ¤ü¿ÖÔ×¾Ö»Ö ŸµÖÖ ¿ÖßÂÖÖÔÜÖÖ»Öß ¿Öã»Ûú
†ÖÛúÖ¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö.
(3) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖßÛú›êü †¯Öᯙ ÃÖÖ¤ü¸ü Ûú¸üÞÖÖ·µÖÖ ¯ÖÏŸµÖêÛú ÜÖÖ•ÖÝÖß ¿ÖÖôêû»ÖÖ,
ן֓µÖÖ ÃÖæ“Ö®ÖÖ ±ú»ÖÛúÖ¾Ö¸ü †×¯Ö»ÖÖ¾Ö¸üß»Ö ×®ÖÞÖÔµÖÖ“Öß ¯ÖÏŸÖ »ÖÖ¾ÖÖ¾Öß »ÖÖÝÖê»Ö ¾Ö ¿ÖÖôêû“Öê ÃÖÓÛêúŸÖãÖôû
†ÃÖ»µÖÖÃÖ, ¿ÖÖôêû“µÖÖ ÃÖÓÛêúŸÖãÖôûÖ¾Ö¸ü †×¯Ö»ÖÖ¾Ö¸üß»Ö ×®ÖÞÖÔµÖÖ“Öß ¯ÖÏŸÖ šêü¾ÖÖ¾Öß »ÖÖÝÖê»Ö.
10. (1) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“Öê †×¬ÖÛúÖ¸ü ¾Ö ÛúÖµÖÔ Æüß, ¿ÖÖ»ÖêµÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö ¾Ö
¯ÖÖ»ÖÛú-׿ÖõÖÛú ÃÖÓ‘Ö µÖÖÓ“µÖÖ´Ö¬Öᯙ ¿ÖÖ»ÖêµÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ«üÖ¸êü †ÖÛúÖ¸üÞµÖÖŸÖ µÖÖ¾ÖµÖÖ“µÖÖ ¿Öã»ÛúÖ“µÖÖ ÃÖÓ²ÖÓ¬ÖÖŸÖß»Ö
×¾Ö¾ÖÖ¤üÖ“ÖÖ †×³Ö×®ÖÞÖÔµÖ Ûú¸üÞÖê †¿Öß †ÃÖŸÖß»Ö,
(2) ÃÖ×´ÖŸÖßÃÖ †Ö¾Ö¿µÖÛú ¾ÖÖ™ü»µÖÖÃÖ †Ö×ÞÖ ˆŒŸÖ ÃÖ×´ÖŸÖßÃÖ´ÖÖê¸ü †Ö»Ö껵ÖÖ ¯ÖÏ¿®ÖÖÓ¾Ö¸ü ×®ÖÞÖÔµÖ
‘ÖêÞµÖÖÃÖÖšüß •Ö¸ü †ÃÖê †×³Ö»ÖêÜÖê, »ÖêÜÖê, ®ÖÖêÓ¤ü¾ÖÊÖ ØÛú¾ÖÖ ‡ŸÖ¸ü ¤üß֋ê¾Ö•Ö †Ö¾Ö¿µÖÛú ¾Ö ¯ÖÏßÖãŸÖ ¾ÖÖ™»Öê
ŸÖ¸ü, †¿Öß ÃÖÓãÖÖ ØÛú¾ÖÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö µÖÖÓ“µÖÖ ´ÖÖ»ÖÛúß“Öê †ÃÖê ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß †×³Ö»ÖêÜÖê, »ÖêÜÖê, ®ÖÖêÓ¤ü¾ÖÊÖ
ØÛú¾ÖÖ ‡ŸÖ¸ü ¤üß֋ê¾Ö•Ö µÖÖÓ“Öß ŸÖ¯ÖÖÃÖÞÖß, ×®Ö¸üßõÖÞÖ ¾Ö ŸÖê •Ö¯ŸÖ Ûú¸üÞµÖÖÃÖÖšüß ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú
ÃÖ×´ÖŸÖß, ׿ÖõÖÞÖ †×¬ÖÛúÖ¸üß ØÛú¾ÖÖ ×¿ÖõÖÞÖ ×®Ö¸üßõÖÛú µÖÖÓ“µÖÖ ¤ü•ÖÖÔ¯ÖêõÖÖ Ûú´Öß ¤ü•ÖÖÔ ®ÖÃÖ»Ö껵ÖÖ ‹ÜÖÖªÖ
†×¬ÖÛúÖ·µÖÖÃÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖêŸÖ ØÛú¾ÖÖ †¿ÖÖ ÃÖÓãÖꓵÖÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ“µÖÖ ´ÖÖ»ÖÛúß“µÖÖ
•ÖÖÝÖêŸÖ ¯ÖϾÖê¿Ö Ûú¸üÞµÖÖÃÖ ¯ÖÏÖ׬ÖÛéúŸÖ Ûúºþ ¿ÖÛêú»Ö. ±úÖî•Ö¤üÖ¸üß ¯ÖÏ×ÛÎúµÖÖ ÃÖÓ×ÆüŸÖÖ, 1973 “µÖÖ ŸÖ¯ÖÖÃÖÞÖß
¾Ö •Ö¯ŸÖß µÖÖÃÖÓ²ÖÓ¬ÖÖŸÖᯙ ŸÖ¸üŸÖã¤üß ¿ÖŒµÖ †ÃÖê»Ö ŸÖê£Ö¾Ö¸ü µÖÖ Ûú»Ö´ÖÖÜÖÖ»Öᯙ ŸÖ¯ÖÖÃÖÞÖß ¾Ö •Ö¯ŸÖß  µÖÖÃÖÖšüß
»ÖÖÝÖæ †ÃÖŸÖß»Ö.
×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú
×®ÖµÖÖ´ÖÛú
ÃÖ×´ÖŸÖß“Öê
†×¬ÖÛúÖ¸ü ¾Ö
ÛúÖµÖì.
1974 “ÖÖ 2.
11
(3) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß, ן֓Öß ÛúÖµÖì ¯ÖÖ¸ü ¯ÖÖ›üÞµÖÖÃÖÖšüß ×ŸÖ“Öß Ã¾ÖŸÖ:“µÖÖ
ÛúÖµÖÔ¯Ö¨üŸÖß“Öê ×®ÖµÖ´Ö®Ö Ûú¸üᯙ †Ö×ÞÖ µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ®¾ÖµÖê ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß “ÖÖîÛú¿Öß Ûú¸üÞµÖÖ“µÖÖ ¯ÖϵÖÖê•Ö®ÖÖ£ÖÔ
ןֻÖÖ ¯Öãœüᯙ ²ÖÖ²Öß ÃÖÓ²ÖÓ¬ÖÖŸÖᯙ ¤üÖ¾µÖÖ“Öß ®µÖÖµÖ“ÖÖîÛú¿Öß Ûú¸üŸÖÖ®ÖÖ, פü¾ÖÖÞÖß ¯ÖÏ×ÛÎúµÖÖ ÃÖÓ×ÆüŸÖÖ, 1908
†®¾ÖµÖê פü¾ÖÖÞÖß ®µÖÖµÖÖ»ÖµÖÖ»ÖÖ †ÃÖ»Öê»Öê ÃÖ¾ÖÔ †×¬ÖÛúÖ¸ü †ÃÖŸÖß»Ö, ŸÖê †ÃÖê :
(‹Ûú) ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ÃÖÖõÖߤüÖ¸üÖ»ÖÖ ˆ¯Ö×Ã£ÖŸÖ ¸üÖÆüÞµÖÖ“Öê ÃÖ´Ö®ÃÖ ¤êüÞÖê †Ö×ÞÖ ¿Ö¯Ö£Öê¾Ö¸ü ŸµÖÖ“Öß
ŸÖ¯ÖÖÃÖÞÖß Ûú¸üÞµÖÖÃÖ ³ÖÖÝÖ ¯ÖÖ›üÞÖê ;
(¤üÖê®Ö) ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ÛúÖÝÖ¤ü¯Ö¡ÖÖ“ÖÖ ¿ÖÖê¬Ö ‘ÖêÞÖê ¾Ö ŸÖê ÃÖÖ¤ü¸ü Ûú¸üÞÖê ;
(ŸÖß®Ö) ¿Ö¯Ö£Ö¯Ö¡ÖÖ¾Ö¸ü ÃÖÖõÖ߯Öã¸üÖ¾ÖÖ ×´Öôû×¾ÖÞÖê ;
(“ÖÖ¸ü) ÃÖÖõÖߤüÖ¸üÖÓ“µÖÖ ŸÖ¯ÖÖÃÖÞÖßÃÖÖšüß ÛúÖêÞÖŸÖêÆüß †ÖµÖÖêÝÖ¯Ö¡Ö ÛúÖœüÞÖê.
(4) †¬µÖõÖÖ“µÖÖ †®Öã¯Ö×ã֟ÖßŸÖ ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß»ÖÖ ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß ®µÖÖ×µÖÛú
†Ö¤êü¿Ö ÛúÖœüŸÖÖ µÖêÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß. ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“ÖÖ †Ö¤êü¿Ö ŸµÖÖ“µÖÖ ÃÖ´ÖÖê¸üß»Ö
ÛúÖµÖÔ¾ÖÖÆüß“µÖÖ ¯ÖõÖÛúÖ¸üÖÓ¾Ö¸ü ¤üÖê®Ö ×¾ÖªÖ×¾ÖÂÖµÖÛú ¾ÖÂÖÖÕÃÖÖšüß ²ÖÓ¬Ö®ÖÛúÖ¸üÛú †ÃÖê»Ö. µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ†®¾ÖµÖê
‘Ö×™üŸÖ Ûêú»Ö껵ÖÖ ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖ߯Öãœêü †¯Öᯙ ¤üÖÜÖ»Ö Ûú¸üÞµÖÖ¾µÖןÖ׸üŒŸÖ ŸµÖÖ †Ö¤êü¿ÖÖ×¾Ö¹ý¨ü
ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ×¤ü¾ÖÖÞÖß ®µÖÖµÖÖ»ÖµÖÖŸÖ Æü¸üÛúŸÖ ‘ÖêŸÖÖ µÖêÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß.
(5) ×¾Ö¾ÖÖ¤ü ×´Ö™ü×¾ÖÞµÖÖ“µÖÖ ¾Öêôûß ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß ¿ÖÖôûÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ®Öê
×®Ö׿“ÖŸÖ Ûêú»Ö껵ÖÖ ¿Öã»Ûú²ÖÖ²ÖŸÖ ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß †ÓŸÖ׸ü´Ö ãÖ×ÝÖŸÖß †Ö¤êü¿Ö •ÖÖ¸üß Ûú¸üÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß. †×¯Ö»ÖÖ¾Ö¸üß»Ö
ØÛú¾ÖÖ ×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ ¯ÖÏÛú¸üÞÖÖ¾Ö¸üß»Ö ×®ÖÞÖÔµÖÖ¾Ö¸ü, ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖßÃÖ, ÃÖÓ²ÖÓ×¬ÖŸÖ ×¾ÖªÖ£µÖÖÔ»ÖÖ
†×ŸÖ׸üŒŸÖ ¿Öã»ÛúÖ“ÖÖ ¯Ö¸üŸÖÖ¾ÖÖ ¤êüÞµÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖ“Öê ÃÖ´Öã×“ÖŸÖ †Ö¤êü¿Ö ¤êüŸÖÖ µÖêŸÖß»Ö. †¿ÖÖ ×¾ÖªÖ£µÖÖÔ»ÖÖ
†×ŸÖ׸üŒŸÖ ¿Öã»ÛúÖ“ÖÖ ¯Ö¸üŸÖÖ¾ÖÖ ¤êüÞµÖÖÃÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö ÛúÃÖæ¸ü Ûú¸üßŸÖ †ÃÖê»Ö ŸµÖÖ ²ÖÖ²ÖŸÖߟÖ, ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ
¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß, •Ö´Öß®Ö ´ÖÆüÃÖã»ÖÖ“Öß £ÖÛú²ÖÖÛúß ´ÆüÞÖæ®Ö ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖÛú›æü®Ö †ÃÖê †×ŸÖ׸üŒŸÖ
¿Öã»Ûú ¾ÖÃÖæ»Ö Ûú¸üÞµÖÖ“Öß †Ö×ÞÖ ŸÖê †¿ÖÖ ×¾ÖªÖ£µÖÖÔ»ÖÖ ¯ÖϤüÖ®Ö Ûú¸üÞµÖÖ“Öß ÛúÖµÖÖÔ¾ÖÖÆüß Ûú¸üß»Ö.
(6) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß, ‹ÜÖÖªÖ ÜÖÖ•ÖÝÖß ¿ÖÖôêû®Öê †ÖÛúÖ¸üÖ¾ÖµÖÖ“Öê ¿Öã»Ûú ÃÖ×´ÖŸÖß®Öê
×®Ö׿“ÖŸÖ Ûêú»µÖÖ¾Ö¸ü ן֓ÖÖ ÆüÖ ×®ÖÞÖÔµÖ ÃÖ¾ÖÔ ÃÖÓ²ÖÓ׬֟ÖÖÓ®ÖÖ Ûúôû¾Öß»Ö.
(7) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß •Öß ×¾Ö×¾Ö¬Ö ¿ÖßÂÖì ¤ü¿ÖÔ×¾Ö»Ö ŸµÖÖ ¿ÖßÂÖÖÕÜÖÖ»Öß ¿Öã»Ûú
†ÖÛúÖ¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö.
(8) ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß®Öê ÛúÖœü»Öê»Öê †Ö¤êü¿Ö ÜÖÖ•ÖÝÖß ¿ÖÖôêû¾Ö¸ü ¯Öãœüᯙ ¤üÖê®Ö
×¾ÖªÖ×¾ÖÂÖµÖÛú ¾ÖÂÖÖÕÃÖÖšüß ²ÖÓ¬Ö®ÖÛúÖ¸üÛú †ÃÖŸÖß»Ö, ˆŒŸÖ ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬Öß“µÖÖ ¿Öê¾Ö™üß ÜÖÖ•ÖÝÖß ¿ÖÖôêû»ÖÖ µÖÖ
†×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ®¾ÖµÖê ×®Ö¬ÖÖÔ׸üŸÖ Ûêú»Öê»Öß ÛúÖµÖÔ¯Ö¨üŸÖß †®ÖãÃÖºþ®Ö ן֓µÖÖ ¿Öã»Ûú ÃÖÓ¸ü“Ö®ÖêŸÖ ²Ö¤ü»Ö ¯ÖÏßÖÖ×¾ÖŸ Ö
Ûú¸üÞµÖÖ“Öê þÖÖŸÖÓ¡µÖ †ÃÖê»Ö.
1908 “ÖÖ 5.
12
11. (1) ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®Ö, ¸üÖ•Ö¯Ö¡ÖÖŸÖᯙ †×¬ÖÃÖæ“Ö®Öê«üÖ¸êü ¸üÖ•µÖÖŸÖ ‹Ûú ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß ‘Ö×™üŸÖ Ûú¸üß»Ö
¾Ö ŸÖß ¯Öãœüᯙ ÃÖ¤üõÖÖÓ“Öß ×´Öôæû®Ö ²Ö®Ö»Öê»Öß †ÃÖê»Ö : ––
(Ûú) ˆ““Ö ®µÖÖµÖÖ»ÖµÖÖ¿Öß ×¾Ö“ÖÖ¸ü-×¾Ö×®Ö´ÖµÖ Ûúºþ®Ö ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ«üÖ¸êü --- †¬µÖõÖ.
®ÖÖ´Ö×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ Ûú¸üÖ¾ÖµÖÖ“ÖÖ ˆ““Ö ®µÖÖµÖÖ»ÖµÖÖ“ÖÖ ‹Ûú ÃÖê¾ÖÖ×®Ö¾Öé¢Ö ®µÖÖµÖÖ¬Öß¿Ö.
(ÜÖ) ׿ÖõÖÞÖ ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖ“µÖÖ ÃÖ´ÖÛúõÖ ¯Ö¤ü ¬ÖÖ¸üÞÖ Ûú¸üÞÖÖ¸üß --- ÃÖ¤üõÖ.
ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß ÃÖê¾ÖÖ×®Ö¾Öé¢Ö ¾µÖŒŸÖß ØÛú¾ÖÖ Ûëú¦üßµÖ ¿ÖÖ»ÖêµÖ ׿ÖõÖÞÖ ´ÖÓ›üôû ØÛú¾ÖÖ
ØÛú¾ÖÖ ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ´ÖÖ¬µÖ×´ÖÛú ׿ÖõÖÞÖ ¯ÖÏ´ÖÖÞÖ¯Ö¡Ö ´ÖÓ›üôû ØÛú¾ÖÖ †¿Öß †®µÖ
´ÖÓ›üôêû µÖÖÓ“ÖÖ ÃÖê¾ÖÖ×®Ö¾Öé¢Ö ¯ÖÏ´ÖãÜÖ.
(ÝÖ) ÃÖ®Ö¤üß »ÖêÜÖÖ¯ÖÖ»Ö ØÛú¾ÖÖ ¾µÖµÖ ¾Ö ÛúÖ´Öê »ÖêÜÖÖ¯ÖÖ»Ö. --- ÃÖ¤üõÖ.
(‘Ö) ׿ÖõÖÞÖ ÃÖÆüÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛú (´ÖÖ¬µÖ×´ÖÛú ¾Ö ˆ““Ö ´ÖÖ¬µÖ×´ÖÛú), ׿ÖõÖÞÖ --- ¯Ö¤ü×ÃÖ¨ü
ÃÖÓ“ÖÖ»Ö®ÖÖ»ÖµÖ, ´ÖÆüÖ¸üÖ™Òü ¸üÖ•µÖ, ¯ÖãÞÖê. ÃÖ¤üõÖ-ÃÖד־Ö
(2) ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (1) “µÖÖ ÜÖÓ›ü (ÜÖ) †Ö×ÞÖ (ÝÖ) µÖÖ†®¾ÖµÖê Ûú¸üÞµÖÖŸÖ †Ö»Öê»Öß ÃÖ£Ö¤üõÖÖ“Öß ¯ÖÏŸµÖêÛú
×®ÖµÖ㌟Öß Æüß ¯Öãœüᯙ ÃÖ¤üÃµÖ ×´Öôæû®Ö ²Ö®Ö»Ö껵ÖÖ ×®Ö¾Ö›ü ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ ×¿Ö±úÖ¸ü¿Öß¾Öºþ®Ö ¿ÖÖÃÖ®ÖÖÛú›æü®Ö Ûú¸üÞµÖÖŸÖ
µÖê‡Ô»Ö.
(Ûú) ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß“ÖÖ †¬µÖõÖ, --- †¬µÖõÖ.
(ÜÖ) ¯ÖϳÖÖ¸üß ÃÖד־Ö, ×¾Ö×¬Ö ¾Ö ®µÖÖµÖ ×¾Ö³ÖÖÝÖ, --- ÃÖ¤üõÖ.
(ÝÖ) ¯ÖϳÖÖ¸üß ÃÖד־Ö, ¿ÖÖ»ÖêµÖ ׿ÖõÖÞÖ ¾Ö ×¾Ö³ÖÖÝÖ. --- ÃÖ¤üÃµÖ :
¯Ö¸ÓüŸÖã, ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß“ÖÖ †¬µÖõÖ †®Öã¯Ö×Ã£ÖŸÖ ¸üÖ×Æü»µÖÖ´Öãôêû †£Ö¾ÖÖ †®µÖ ÛúÖ¸üÞÖÖ®Öê ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ
ÃÖ×´ÖŸÖß“ÖÖ †¬µÖõÖ ´ÆüÞÖæ®Ö ÛúÖ´Ö Ûú¸üÞµÖÖÃÖ †ÃÖ´Ö£ÖÔ †ÃÖê»Ö ŸÖ¸ü ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖÃÖ, †¬µÖõÖ ´ÆüÞÖæ®Ö ÛúÖ´Ö
Ûú¸üÞµÖÖÃÖÖšüß, ˆ““Ö ®µÖÖµÖÖ»ÖµÖÖ“µÖÖ ×®Ö¾Öé¢Ö ®µÖÖµÖÖ¬Öß¿ÖÖ»ÖÖ ®ÖÖ´Ö×®Ö¤ìü×¿ÖŸÖ Ûú¸üÞµÖÖÛú׸üŸÖÖ ˆ““Ö ®µÖÖµÖÖ»ÖµÖÖÛú›êü
²ÖÖ²Ö ×¾Ö“ÖÖ¸üÖ£ÖÔ ¯ÖÖšü×¾ÖŸÖÖ µÖê‡Ô»Ö.
12. (1) Ûú»Ö´Ö 6 “Öê ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (6), Ûú»Ö´Ö 8 †Ö×ÞÖ Ûú»Ö´Ö 10 “Öß ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Öê (2) ŸÖê (7)
µÖÖÓ“µÖÖ ŸÖ¸üŸÖã¤üß, ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß»ÖÖ µÖÖêÝµÖ ŸµÖÖ ±êú¸ü±úÖ¸üÖÓÃÖÆü, »ÖÖÝÖæ ÆüÖêŸÖß»Ö.
(2) ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß“ÖÖ ×®ÖÞÖÔµÖ †Ó×ŸÖ´Ö ¾Ö ×®ÖÞÖÖÔµÖÛú †ÃÖê»Ö †Ö×ÞÖ ¤üÖê®Ö ×¾ÖªÖ×¾ÖÂÖµÖÛú ¾ÖÂÖÖÕÛú׸üŸÖÖ
¯ÖõÖÛúÖ¸üÖÓ¾Ö¸ü ²ÖÓ¬Ö®ÖÛúÖ¸üÛú †ÃÖê»Ö. ˆŒŸÖ ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬Öß“µÖÖ ¿Öê¾Ö™üß, ÜÖÖ•ÖÝÖß ¿ÖÖôûÖÓ®ÖÖ Ûú»Ö´Ö 6 ´Ö¬µÖê ‘ÖÖ»Öæ®Ö
פü»Ö껵ÖÖ ÛúÖµÖÔ¯Ö¨üŸÖß“Öê †®ÖãÃÖ¸üÞÖ Ûúºþ®Ö ¿Öã»Ûú ÃÖÓ¸ü“Ö®Öê´Ö¬µÖê ²Ö¤ü»Ö ¯ÖÏßÖÖ×¾ÖŸÖ Ûú¸üÞµÖÖ“Öê þÖÖŸÖÓ¡µÖ †ÃÖê»Ö.
13. µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ“µÖÖ ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖÜÖÖ»Öß Ûêú»Öê»ÖÖ ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß ×®ÖµÖ´Ö ØÛú¾ÖÖ ×¤ü»Öê»ÖÖ ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß
†Ö¤êü¿Ö µÖÖ†®¾ÖµÖê ×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú ×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß ØÛú¾ÖÖ ¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß µÖÖÓ“ÖÖ †¬µÖõÖ ØÛú¾ÖÖ ÃÖ¤üõÖ
ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖÓ“ÖÖ ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß †×¬ÖÛúÖ¸üß µÖÖÓ“µÖÖÛú›æü®Ö ¤êüÞµÖÖŸÖ †Ö»Ö껵ÖÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß †Ö¤êü¿ÖÖ“Öß †Ó´Ö»Ö²Ö•ÖÖ¾ÖÞÖß
¾ÖÖ ÃÖ¤Ëü³ÖÖ¾Ö®ÖÖ¯Öæ¾ÖÔÛú Ûêú»Öê»Öß ØÛú¾ÖÖ Ûú¸üÞµÖÖ“ÖÖ ˆ§êü¿Ö †ÃÖ»Öê»Öß ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß ÛéúŸÖß µÖÖÓ“µÖÖ ÃÖÓ²ÖÓ¬ÖÖŸÖ ŸµÖÖÓ“µÖÖ×¾Ö¹ý¨ü
ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß ¤üÖ¾ÖÖ, ÜÖ™ü»ÖÖ ØÛú¾ÖÖ ‡ŸÖ¸ü ÛúÖµÖ¤êü¿Ö߸ü ÛúÖ¸ü¾ÖÖ‡Ô ¤üÖÜÖ»Ö Ûú¸üŸÖÖ µÖêÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß.
¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß
‘Ö×™üŸÖ Ûú¸üÞÖê.
×¾Ö³ÖÖÝÖßµÖ ¿Öã»Ûú
×®ÖµÖÖ´ÖÛú ÃÖ×´ÖŸÖß“µÖÖ
×¾Ö¾Ö×õÖŸÖ ŸÖ¸üŸÖã¤üß
¯Öã®Ö¸üßõÖÞÖ ÃÖ×´ÖŸÖß»ÖÖ
»ÖÖÝÖæ Ûú¸üÞÖê.
ÃÖ¤Ëü³ÖÖ¾Ö®ÖÖ¯Öæ¾ÖÔÛú
Ûêú»Ö껵ÖÖ ÛéúŸÖßÃÖ
ÃÖÓ¸üõÖÞÖ.
13
¯ÖÏÛú¸üÞÖ ŸÖß®Ö
»ÖêܵÖÖÓ“Öê ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö †Ö×ÞÖ †×³Ö»ÖêÜÖÖÓ“Öê ¯Ö׸ü¸üõÖÞÖ
14. ¿ÖÖÃÖ®Ö, ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö †¿ÖÖ ¸üߟÖß®Öê, ÜÖÖ•ÖÝÖß ×¿ÖõÖÞÖ ÃÖÓãÖêÛú›æü®Ö Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖêÞÖÖ·µÖÖ
»ÖêܵÖÖÓ“µÖÖ ÃÖÓ×®ÖµÖÓ¡ÖÞÖÖ“Öê ×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö Ûú¸üß»Ö.
15. ÜÖÖ•ÖÝÖß ×¿ÖõÖÞÖ ÃÖÓãÖÖ, ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö †ÃÖê †×³Ö»ÖêÜÖê ¾Ö ×¾Ö×ÆüŸÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö
†¿ÖÖ ¸üßüŸÖß®Öê šêü¾Öß»Ö.
¯ÖÏÛú¸üÞÖ “ÖÖ¸ü
†¯Ö¸üÖ¬Ö ¾Ö ¿ÖÖßÖß
16. (1) •ÖÖê ÛúÖêÞÖß µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ“µÖÖ ŸÖ¸üŸÖã¤üà“Öê ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖÜÖÖ»Öß Ûêú»Ö껵ÖÖ ×®ÖµÖ´ÖÖÓ“Öê ˆ»»ÖÓ‘Ö®Ö
Ûú¸üᯙ ŸÖÖê, †¯Ö¸üÖ¬Ö ×ÃÖ¨ü —ÖÖ»µÖÖ¾Ö¸ü,
(Ûú) ¯Ö×Æü»µÖÖ †¯Ö¸üÖ¬ÖÖÃÖÖšüß, ‹Ûú »ÖÖÜÖ ¹ý¯ÖµÖê µÖÖ¯ÖêõÖÖ Ûú´Öß ®ÖÖÆüß ¯Ö¸ÓüŸÖã, ¯ÖÖ“Ö »ÖÖÜÖ ¹ý¯ÖµÖê
µÖÖ¯ÖêõÖÖ •ÖÖÃŸÖ ®ÖÖÆüß ØÛú¾ÖÖ µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ®¾ÖµÖê ×®Ö¬ÖÖÔ׸üŸÖ Ûêú»Ö껵ÖÖ ¿Öã»ÛúÖ¯ÖêõÖÖ †×¬ÖÛú ‘ÖêŸÖ»Ö껵ÖÖ
¸üÛú´ÖꓵÖÖ ¤ãü¯¯Ö™ü ¸üÛú´Öê¯ÖµÖÕŸÖ, µÖÖ¯ÖîÛúß •Öê †×¬ÖÛú †ÃÖê»Ö ‡ŸÖŒµÖÖ ¦ü¾µÖ¤Óü›üÖ“µÖÖ ×¿ÖõÖêÃÖ ¯ÖÖ¡Ö †ÃÖê»Ö ;
(ÜÖ) ¤ãüÃÖ·µÖÖ ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖ®ÖÓŸÖ¸ü“µÖÖ †¯Ö¸üÖ¬ÖÖÃÖÖšüß, ¤üÖê®Ö »ÖÖÜÖ ¹ý¯ÖµÖê µÖÖ¯ÖêõÖÖ Ûú´Öß ®ÖÖÆüß ¯Ö¸ÓüŸÖã
¤üÆüÖ »ÖÖÜÖ ¹ý¯ÖµÖê µÖÖ¯ÖêõÖÖ •ÖÖÃŸÖ ®ÖÖÆüß ØÛú¾ÖÖ µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ®¾ÖµÖê ×®Ö¬ÖÖÔ׸üŸÖ Ûêú»Ö껵ÖÖ ¿Öã»ÛúÖ¯ÖêõÖÖ
†×¬ÖÛú ‘ÖêŸÖ»Ö껵ÖÖ ¸üÛú´ÖꓵÖÖ ¤ãü¯¯Ö™ü ¸üÛú´Öê¯ÖµÖÕŸÖ, µÖÖ¯ÖîÛúß •Öê †×¬ÖÛú †ÃÖê»Ö ‡ŸÖŒµÖÖ ¦ü¾µÖ¤Óü›üÖ“µÖÖ
׿ÖõÖêÃÖ ØÛú¾ÖÖ ŸÖß®Ö ´Ö×Æü®µÖÖÓ¯ÖêõÖÖ Ûú´Öß ®ÖÃÖê»Ö ¯Ö¸ÓüŸÖã ÃÖÆüÖ ´Ö×Æü®µÖÖÓ¯ÖµÖÕŸÖ †ÃÖæ ¿ÖÛêú»Ö ‡ŸÖŒµÖÖ ´Öã¤üŸÖß“µÖÖ
ÛúÖ¸üÖ¾ÖÖÃÖÖ“µÖÖ ×¿ÖõÖêÃÖ ¯ÖÖ¡Ö †ÃÖê»Ö.
(2) µÖÖ Ûú»Ö´ÖÖ®¾ÖµÖê †¯Ö¸üÖ¬Ö×ÃÖ¨ü šü¸ü»Öê»Öß ¾µÖŒŸÖß, µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ“Öê ˆ»»ÖÓ‘Ö®Ö Ûúºþ®Ö •µÖÖ
×¾ÖªÖ£µÖÖÕÛú›æü®Ö †×¬ÖÛú ¿Öã»Ûú ÝÖÖêôûÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ †Ö»Öê ÆüÖêŸÖê, ŸµÖÖ ×¾ÖªÖ£µÖÖÔÃÖ ŸÖê ¿Öã»Ûú ¯Ö¸üŸÖ Ûú¸üß»Ö.
(3) µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ“µÖÖ ŸÖ¸üŸÖã¤üà“Öê ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖÜÖÖ»Öß Ûú¸üÞµÖÖŸÖ †Ö»Ö껵ÖÖ ×®ÖµÖ´ÖÖÓ“Öê ˆ»»ÖÓ‘Ö®Ö
•ÖÖê ¾µÖŒŸÖß ¯Öã®ÆüÖ ¯Öã®ÆüÖ Ûú¸üᯙ ŸÖß ¾µÖŒŸÖß, ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ´Ö¬µÖê ØÛú¾ÖÖ, µÖ£ÖÖ×ãÖןÖ,
¿ÖÖôûÖÓ´Ö¬µÖê †×¬ÖÛéúŸÖ ¯Ö¤ü ¬ÖÖ¸üÞÖ Ûú¸üÞµÖÖÃÖ ¯ÖÖ¡Ö †ÃÖê»Ö.
17. (1) µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖÜÖÖ»Öß ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖÜÖÖ»Öß Ûêú»Ö껵ÖÖ ×®ÖµÖ´ÖÖÜÖÖ»Öß ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ®Öê †¯Ö¸üÖ¬Ö
Ûêú»ÖÖ †ÃÖê»Ö ŸµÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ †ÃÖÖ †¯Ö¸üÖ¬Ö ‘Ö›ü»ÖÖ ŸµÖÖ¾Öêôûß ×•Ö“µÖÖÛú›êü ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ“ÖÖ ¯ÖϳÖÖ¸ü ÆüÖêŸÖÖ †Ö×ÞÖ
¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ“Öê ÛúÖ´ÖÛúÖ•Ö “ÖÖ»Ö¾ÖÞµÖÖÃÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖÃÖ •Ö²ÖÖ²Ö¤üÖ¸ü ÆüÖêŸÖß †¿Öß ¯ÖÏŸµÖêÛú ¾µÖŒŸÖß, ŸµÖÖ“Ö¯ÖÏ´ÖÖÞÖê
ŸÖê ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö ¤êüÜÖß»Ö, †¿ÖÖ †¯Ö¸üÖ¬ÖÖ²Ö§ü»Ö ¤üÖêÂÖß †ÃÖ»µÖÖ“Öê ´ÖÖ®ÖÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö †Ö×ÞÖ ×ŸÖ“µÖÖ×¾Ö¹ý¨ü
ÛúÖµÖÔ¾ÖÖÆüß Ûêú»Öß •ÖÖÞµÖÖÃÖ ¾Ö ŸµÖÖ®ÖãÃÖÖ¸ü ׿ÖõÖÖ ×¤ü»Öß •ÖÖÞµÖÖÃÖ ŸÖß ¯ÖÖ¡Ö †ÃÖê»Ö :
»ÖêܵÖÖÓ“Öê
×¾Ö×®ÖµÖ´Ö®Ö.
†×³Ö»ÖêÜÖÖÓ“Öê
¯Ö׸ü¸üõÖÞÖ
†¯Ö¸üÖ¬Ö ¾Ö
¿ÖÖßÖß.
¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ®Öê
Ûêú»Öê»Öê †¯Ö¸üÖ¬Ö.
14
¯Ö¸ÓüŸÖã, †¿ÖÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ¾µÖŒŸÖß®Öê †ÃÖÖ †¯Ö¸üÖ¬Ö ×ŸÖ“µÖÖ ®ÖÛúôûŸÖ ‘Ö›ü»ÖÖ ØÛú¾ÖÖ †ÃÖÖ †¯Ö¸üÖ¬Ö
‘Ö›æü ®ÖµÖê ´ÆüÞÖæ®Ö ן֮Öê ÃÖ¾ÖÔ¢ÖÖê¯Ö¸üß ¯Öϵ֟®Ö Ûêú»Öê ÆüÖêŸÖê †ÃÖê ×ÃÖ¨ü Ûêú»µÖÖÃÖ, µÖÖ ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´ÖÖŸÖ †ÓŸÖ³ÖæÔŸÖ
†ÃÖ»Ö껵ÖÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ÝÖÖê™üß´Öãôêû †¿Öß ¾µÖŒŸÖß, µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ®¾ÖµÖê ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ×¿ÖõÖêÃÖ ¯ÖÖ¡Ö
†ÃÖÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß.
(2) ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (1) ´Ö¬µÖê ÛúÖÆüßÆüß †ÓŸÖ³ÖæÔŸÖ †ÃÖ»Öê ŸÖ¸üß, ŸµÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ •Öê¾ÆüÖ ‹ÜÖÖªÖ
¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ®Öê µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖÜÖÖ»Öᯙ ‹ÜÖÖ¤üÖ †¯Ö¸üÖ¬Ö Ûêú»ÖÖ †ÃÖê»Ö, †Ö×ÞÖ ŸÖÖê †¯Ö¸üÖ¬Ö ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®ÖÖ“ÖÖ
ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß ¯Ö¤üÖ׬ÖÛúÖ¸üß ØÛú¾ÖÖ †×¬ÖÛúÖ¸üß ØÛú¾ÖÖ Ûú´ÖÔ“ÖÖ¸üß µÖÖÓ“µÖÖ ÃÖÓ´ÖŸÖß®Öê ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖ®Öê ÛúÖ®ÖÖ›üÖêôûÖ
Ûêú»µÖÖ´Öãôêû ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖ®Öê ¤ãü»ÖÔõÖ Ûêú»µÖÖ´Öãôêû ‘Ö›ü»ÖÖ †ÖÆêü †ÃÖê ×ÃÖ¨ü —ÖÖ»µÖÖÃÖ, †ÃÖÖ ¯Ö¤üÖ׬ÖÛúÖ¸üß,
†×¬ÖÛúÖ¸üß ØÛú¾ÖÖ ÃÖÓ²ÖÓ×¬ÖŸÖ Ûú´ÖÔ“ÖÖ¸üß ¤êüÜÖᯙ ŸµÖÖ †¯Ö¸üÖ¬ÖÖ²Ö§ü»Ö ¤üÖêÂÖß †ÃÖ»µÖÖ“Öê ´ÖÖ®ÖÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö
¾Ö ן֓µÖÖ×¾Ö¹ý¨ü ÛúÖ¸ü¾ÖÖ‡Ô Ûêú»Öß •ÖÖÞµÖÖÃÖ ¾Ö ŸµÖÖ¯ÖÏ´ÖÖÞÖê ׿ÖõÖÖ ×¤ü»Öß •ÖÖÞµÖÖÃÖ ¯ÖÖ¡Ö †ÃÖê»Ö.
18. (1) ±úÖî•Ö¤üÖ¸üß ¯ÖÏ×ÛÎúµÖÖ ÃÖÓ×ÆüŸÖÖ, 1973 ´Ö¬µÖê ÛúÖÆüßÆüß †ÓŸÖ³ÖæÔŸÖ †ÃÖ»Öê ŸÖ¸üß, Ûú»Ö´Ö 16
†®¾ÖµÖê ׿ÖõÖÖ¯ÖÖ¡Ö †ÃÖ»Öê»ÖÖ ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß †¯Ö¸üÖ¬Ö µÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ®Öê ×¾Ö¿ÖêÂÖ׸üŸµÖÖ ¯ÖÏÖ׬ÖÛéúŸÖ Ûêú»Ö껵ÖÖ
†¿ÖÖ †×¬ÖÛúÖ·µÖÖÛú›æü®Ö, µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ®¾ÖµÖê ׿ÖõÖÖ¯ÖÖ¡Ö †ÃÖ»Ö껵ÖÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß †¯Ö¸üÖ¬ÖÖ“Öß ÛúÖµÖÔ¾ÖÖÆüß
¤üÖÜÖ»Ö ÆüÖêÞµÖÖ¯Öæ¾Öá ØÛú¾ÖÖ ®ÖÓŸÖ¸ü, µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ®¾ÖµÖê †¿ÖÖ †¯Ö¸üÖ¬ÖÖÛú׸üŸÖÖ †ÃÖ»Ö껵ÖÖ †¿ÖÖ ¦ü¾µÖ¤Óü›üÖ“µÖÖ
•ÖÖßÖßŸÖ •ÖÖÃŸÖ ¸üÛú´ÖêÆæü®Ö Ûú´Öß ®ÖÖÆüß †Ö×ÞÖ ¦ü¾µÖ¤Óü›üÖ“µÖÖ •ÖÖßÖßŸÖ •ÖÖÃŸÖ ¸üÛú´ÖꓵÖÖ ¤ãü¯¯Ö™üßÆæü®Ö †×¬ÖÛú ®ÖÖÆüß
‡ŸÖÛúß ¸üŒÛú´Ö ¤üÖêÂÖÖ¸üÖê¯Ö šêü¾Ö»Ö껵ÖÖ ¾µÖŒŸÖßÛú›æü®Ö þÖßÛúÖ¸ü»µÖÖ®ÖÓŸÖ¸ü †Ö¯ÖÃÖÖŸÖ ×´Ö™ü×¾ÖÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö :
¯Ö¸ÓüŸÖã, †×ŸÖ׸üŒŸÖ ¿Öã»Ûú †ÖÛúÖ¸ü»Ö껵ÖÖ †¯Ö¸üÖ¬ÖÖ“µÖÖ ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ †¿Öß ¸üŒÛú´Ö, †×ŸÖ׸üŒŸÖ¯ÖÞÖê
†ÖÛúÖ¸ü»Ö껵ÖÖ ¿Öã»ÛúÖ“µÖÖ ¸üÛú´ÖꓵÖÖ ¤ãü¯¯Ö™üßÆæü®Ö Ûú´Öß ®ÖÃÖê»Ö ØÛú¾ÖÖ ¯ÖÖ“Ö »ÖÖÜÖ ¹ý¯ÖµÖê µÖÖ¯ÖîÛúß •Öß
†×¬ÖÛú †ÃÖê»Ö ŸÖß ¸üŒÛú´Ö.
(2) ‹ÜÖÖªÖ ¾µÖŒŸÖß®Öê Ûêú»Öê»ÖÖ ŸµÖÖ“ÖÖ ¯Ö×Æü»ÖÖ †¯Ö¸üÖ¬Ö †Ö¯ÖÃÖÖŸÖ ×´Ö™ü×¾Ö»µÖÖ“µÖÖ ×¤ü®ÖÖÓÛúÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ¤üÖê®Ö
¾ÖÂÖÖÔ“µÖÖ †¾Ö¬ÖßŸÖ ŸÖÖê“Ö ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖÃÖ´ÖÖ®Ö †¯Ö¸üÖ¬Ö Ûú¸üᯙ ŸÖ¸ü ŸµÖÖ»ÖÖ ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (1) »ÖÖÝÖæ †ÃÖÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß.
(3) ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (1) †®¾ÖµÖê †¯Ö¸üÖ¬Ö †Ö¯ÖÃÖÖŸÖ ×´Ö™ü¾ÖÞµÖÖŸÖ †Ö»ÖÖ †ÃÖê»Ö ŸµÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖߟÖ, ŸµÖÖ“Ö
†¯Ö¸üÖ¬ÖÖ“µÖÖ ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ †Ö¸üÖê¯Öß ¾µÖŒŸÖß×¾Ö¹ý¨ü ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß ÛúÖµÖÔ¾ÖÖÆüß “ÖÖ»Ö×¾ÖÞµÖÖŸÖ µÖêÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß, †Ö×ÞÖ
ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß ÛúÖµÖÔ¾ÖÖÆüß †Ö¬Öß“Ö “ÖÖ»Öæ †ÃÖ»µÖÖÃÖ, ŸÖß ÃÖ´ÖÖ¯ŸÖ ÆüÖê‡Ô»Ö †Ö×ÞÖ •Ö¸ü †Ö¸üÖê¯Öß †×³Ö¸üõÖêŸÖ †ÃÖê»Ö
ŸÖ¸ü, ŸµÖÖ“Öß ŸÖÖŸÛúÖôû ÃÖã™üÛúÖ Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö.
19. ÛúÖêÞÖŸÖêÆüß ®µÖÖµÖÖ»ÖµÖ, ¿ÖÖÃÖ®ÖÖ“µÖÖ ØÛú¾ÖÖ ¿ÖÖÃÖ®Ö µÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ ¯ÖÏÖ׬ÖÛéúŸÖ Ûú¸üᯙ †¿ÖÖ ×¿ÖõÖÞÖ ˆ¯Ö
ÃÖÓ“ÖÖ»ÖÛúÖÓ“µÖÖ ¤ü•ÖÖÔ¯ÖêõÖÖ Ûú´Öß ®ÖÖÆüß †¿ÖÖ †×¬ÖÛúÖ·µÖÖ“µÖÖ ¯Öæ¾ÖÔ´ÖÓ•Öã¸üßÜÖê¸üß•Ö µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖÜÖÖ»Öß ×¿ÖõÖÖ¯ÖÖ¡Ö
†ÃÖ»Ö껵ÖÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß †¯Ö¸üÖ¬ÖÖ“Öß ¤üÜÖ»Ö ‘ÖêÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß.
20. µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖÜÖÖ»Öᯙ ¯ÖÏŸµÖêÛú †¯Ö¸üÖ¬Ö ÆüÖ ¤üÜÖ»Ö¯ÖÖ¡Ö †ÃÖê»Ö.
1974 “ÖÖ
2.
†¯Ö¸üÖ¬Ö †Ö¯ÖÃÖÖŸÖ
×´Ö™ü¾ÖÞÖê.
†¯Ö¸üÖ¬ÖÖÓ“Öß
¤üÜÖ»Ö ‘ÖêÞÖê.
†¯Ö¸üÖ¬Ö ¤üÜÖ»Ö¯ÖÖ¡Ö
†ÃÖÞÖê.
15
¯ÖÏÛú¸üÞÖ ¯ÖÖ“Ö
ÃÖÓÛúßÞÖÔ
21. ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖÃÖ µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ“Öß ¯ÖϵÖÖê•Ö®Öê ¯ÖÖ¸ü ¯ÖÖ›üÞµÖÖÃÖÖšüß ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖŸÖ †ÓŸÖ³ÖæÔŸÖ †ÃÖ»Ö껵ÖÖ
ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ŸÖ¸üŸÖã¤üß ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖÜÖÖ»Öß Ûêú»Öê»Öê ÛúÖêÞÖŸÖêÆüß ×®ÖµÖ´Ö ØÛú¾ÖÖ †Ö¤êü¿Ö †Ó´Ö»ÖÖŸÖ †ÖÞÖÞµÖÖÃÖÖšüß
ŸµÖÖ“µÖÖ´ÖŸÖê †Ö¾Ö¿µÖÛú ØÛú¾ÖÖ ‡Â™ü †ÃÖŸÖᯙ †ÃÖê µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖÖ´Ö“µÖÖ ŸÖ¸üŸÖã¤üà¿Öß †Ö×ÞÖ ŸµÖÖÜÖÖ»Öß Ûêú»Ö껵ÖÖ
×®ÖµÖ´ÖÖÓ¿Öß ÃÖãÃÖÓÝÖŸÖ †ÃÖ»Öê»Öê ÃÖ¾ÖÔÃÖÖ¬ÖÖ¸üÞÖ ØÛú¾ÖÖ ×¾Ö¿ÖêÂÖ ×®Ö¤êü¿Ö ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖê»ÖÖ ¤êüŸÖÖ µÖêŸÖß»Ö
†Ö×ÞÖ ŸµÖÖ ¿ÖîõÖ×ÞÖÛú ÃÖÓãÖê“Öê ¾µÖ¾ÖãÖÖ¯Ö®Ö †¿ÖÖ ¯ÖÏŸµÖêÛú ×®Ö¤êü¿ÖÖ“Öê †®Öã¯ÖÖ»Ö®Ö Ûú¸üß»Ö.
22. (1) ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖÃÖ µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ“Öß ÃÖ¾ÖÔ ØÛú¾ÖÖ ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß ¯ÖϵÖÖê•Ö®Öê ¯ÖÖ¸ü ¯ÖÖ›üÞµÖÖÃÖÖšüß
¸üÖ•Ö¯Ö¡ÖÖŸÖᯙ †×¬ÖÃÖæ“Ö®Öê«üÖ¸êü †Ö×ÞÖ ¯Öæé¾ÖÔ ¯ÖÏ×ÃÖ¨üß“µÖÖ ¿ÖŸÖáÃÖ †¬Öß®Ö ¸üÖÆæü®Ö ×®ÖµÖ´Ö Ûú¸üŸÖÖ µÖêŸÖß»Ö.
(2) µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ®¾ÖµÖê Ûú¸üÞµÖÖŸÖ †Ö»Öê»ÖÖ ¯ÖÏŸµÖêÛú ×®ÖµÖ´Ö, ŸÖÖê Ûú¸üÞµÖÖŸÖ †Ö»µÖÖ®ÖÓŸÖ¸ü ¿ÖŒµÖ
ןÖן֌µÖÖ »Ö¾ÖÛú¸ü, ¸üÖ•µÖ ×¾Ö¬ÖÖ®Ö´ÖÓ›üôûÖ“Öê †×¬Ö¾Öê¿Ö®Ö “ÖÖ»Öæ †ÃÖŸÖÖ®ÖÖ, ‹ÛúÖ“Ö †×¬Ö¾Öê¿Ö®ÖÖŸÖ ØÛú¾ÖÖ »ÖÖÝÖÖê¯ÖÖšü“µÖÖ
¤üÖê®Ö ¾ÖÖ ŸµÖÖÆæü®Ö †×¬ÖÛú †×¬Ö¾Öê¿Ö®ÖÖŸÖ ×´Öôæû®Ö, ‹ÛæúÞÖ ŸÖßÃÖ ×¤ü¾ÖÃÖÖÓ“Öß ÆüÖê‡Ô»Ö ‡ŸÖŒµÖÖ ´Öã¤üŸÖßÛú׸üŸÖÖ, ¸üÖ•µÖ
×¾Ö¬ÖÖ®Ö´ÖÓ›üôûÖ“µÖÖ ¯ÖÏŸµÖêÛú ÃÖ³ÖÖÝÖéÆüÖ¯Öãœêü šêü¾ÖÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö †Ö×ÞÖ •µÖÖ †×¬Ö¾Öê¿Ö®ÖÖŸÖ ŸÖÖê †¿ÖÖ ×¸üŸÖß®Öê šêü¾ÖÞµÖÖŸÖ
†Ö»ÖÖ †ÃÖê»Ö ŸÖê †×¬Ö¾Öê¿Ö®Ö ØÛú¾ÖÖ ŸµÖÖ“µÖÖ »ÖÝÖŸÖ®ÖÓŸÖ¸ü“Öê †×¬Ö¾Öê¿Ö®Ö ÃÖ´ÖÖ¯ŸÖ ÆüÖêÞµÖÖ¯Öæ¾Öá, ŸµÖÖ ×®ÖµÖ´ÖÖŸÖ
ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß ±êú¸ü²Ö¤ü»Ö Ûú¸üÞµÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖ ¤üÖê®Æüß ÃÖ³ÖÖÝÖéÆüÖÓ“Öß ÃÖÆü´ÖŸÖß —ÖÖ»Öß ØÛú¾ÖÖ ŸÖÖê ×®ÖµÖ´Ö Ûú¸üÞµÖÖŸÖ µÖê‰ú ®ÖµÖê
µÖÖ²ÖÖ²ÖŸÖ ¤üÖê®Æüß ÃÖ³ÖÖÝÖéÆüÖÓ“Öß ÃÖÆü´ÖŸÖß —ÖÖ»Öß †Ö×ÞÖ ŸÖ¿ÖÖ †Ö¿ÖµÖÖ“ÖÖ ŸµÖÖÓ“ÖÖ ×®ÖÞÖÔµÖ ¸üÖ•Ö¯Ö¡ÖÖŸÖ †×¬ÖÃÖæד֟Ö
Ûêú»ÖÖ ŸÖ¸ü ŸÖÖê ×®ÖµÖ´Ö †ÃÖÖ ×®ÖÞÖÔµÖ ¸üÖ•Ö¯Ö¡ÖÖŸÖ ¯ÖÏ×ÃÖ¨ü —ÖÖ»µÖÖ“µÖÖ ×¤ü®ÖÖÓÛúÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö, ŸÖÖê ×®ÖµÖ´Ö †¿ÖÖ ±êú¸ü²Ö¤ü»Ö
Ûêú»Ö껵ÖÖ Ã¾Öºþ¯ÖÖŸÖ †Ó´Ö»ÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö ØÛú¾ÖÖ µÖ£ÖÖ×ãÖןÖ, ´Öãôûß“Ö †Ó´Ö»ÖÖŸÖ µÖêÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß; ŸÖ£ÖÖׯÖ, †¿ÖÖÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß
±êú¸ü²Ö¤ü»ÖÖ´Öãôêû ØÛú¾ÖÖ ×¾Ö»ÖÖê¯Ö®ÖÖ´Öãôêû ŸµÖÖ ×®ÖµÖ´ÖÖ®¾ÖµÖê ¯Öæ¾Öá Ûêú»Ö껵ÖÖ ØÛú¾ÖÖ Ûú¸üÞµÖÖ“Öê ¾ÖÙ•Ö»Ö껵ÖÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß
ÝÖÖê™üà“µÖÖ ×¾Ö׬ÖÝÖÏÖÊŸÖêÃÖ ²ÖÖ¬Ö µÖêÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß.
23. µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖÖ´Ö“µÖÖ ŸÖ¸üŸÖã¤üß, ŸµÖÖ ŸµÖÖ ¾Öêôûß †Ó´Ö»ÖÖŸÖ †ÃÖ»Ö껵ÖÖ †®µÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖÃÖ
¯Öæ¸üÛú †ÃÖŸÖᯙ †Ö×ÞÖ ŸµÖÖ“Öê †»¯ÖßÛú¸üÞÖ Ûú¸üÞÖÖ·µÖÖ ®ÖÃÖŸÖß»Ö.
24. (1) µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ“µÖÖ ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß ŸÖ¸üŸÖã¤üà“Öß †Ó´Ö»Ö²Ö•ÖÖ¾ÖÞÖß Ûú¸üŸÖÖ®ÖÖ ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß †›ü“ÖÞÖ
ˆ¤Ëü³Ö¾Ö»µÖÖÃÖ ¸üÖ•µÖ ¿ÖÖÃÖ®ÖÖÃÖ, ¯ÖÏÃÖÓÝÖÖ®Öãºþ¯Ö, †¿Öß †›ü“ÖÞÖ ¤æü¸ü Ûú¸üÞµÖÖ“µÖÖ ¯ÖϵÖÖê•Ö®ÖÖÓÛú׸üŸÖÖ ŸµÖÖ»ÖÖ
†Ö¾Ö¿µÖÛú ØÛú¾ÖÖ ‡Â™ü ¾ÖÖ™êü»Ö †¿Öß, µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ“µÖÖ ŸÖ¸üŸÖã¤üà¿Öß ×¾ÖÃÖÓÝÖŸÖ ®ÖÃÖê»Ö †¿Öß ÛúÖêÞÖŸÖßÆüß ÝÖÖê™ü,
¸üÖ•Ö¯Ö¡ÖÖŸÖ ¯ÖÏ×ÃÖ¨ü Ûêú»Ö껵ÖÖ †Ö¤êü¿ÖÖ«üÖ¸êü Ûú¸üŸÖÖ µÖê‡Ô»Ö :
¯Ö¸ÓüŸÖã, µÖÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖ“µÖÖ ¯ÖÏÖ¸Óü³ÖÖ“µÖÖ ×¤ü®ÖÖÓÛúÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ¤üÖê®Ö ¾ÖÂÖÖÕ“ÖÖ ÛúÖ»ÖÖ¾Ö¬Öß ÃÖ´ÖÖ¯ŸÖ —ÖÖ»µÖÖ®ÖÓŸÖ¸ü,
†ÃÖÖ ÛúÖêÞÖŸÖÖÆüß †Ö¤êü¿Ö ÛúÖœüÞµÖÖŸÖ µÖêÞÖÖ¸ü ®ÖÖÆüß.
(2) ¯ÖÖê™ü-Ûú»Ö´Ö (1) †®¾ÖµÖê ÛúÖœüÞµÖÖŸÖ †Ö»Öê»ÖÖ ¯ÖÏŸµÖêÛú †Ö¤êü¿Ö, ŸÖÖê ÛúÖœüÞµÖÖŸÖ †Ö»µÖÖ®ÖÓŸÖ¸ü,
¿ÖŒµÖ ן֟֌µÖÖ »Ö¾ÖÛú¸ü, ¸üÖ•µÖ ×¾Ö¬ÖÖ®Ö´ÖÓ›üôûÖ“µÖÖ ¯ÖÏŸµÖêÛú ÃÖ³ÖÖÝÖéÆüÖÃÖ´ÖÖê¸ü šêü¾ÖÞµÖÖŸÖ µÖê‡Ô»Ö.
ÆüÖ †×¬Ö×®ÖµÖ´Ö †®µÖ
ÛúÖêÞÖŸµÖÖÆüß
†×¬Ö×®ÖµÖ´ÖÖÃÖ ¯Öæ¸üÛú
†ÃÖÞÖê ¾Ö
†»¯ÖßÛú¸üÞÖ Ûú¸üÞÖÖ¸üÖ
®ÖÃÖÞÖê.
†›ü“ÖÞÖß ¤æü¸ü
Ûú¸üÞµÖÖ“ÖÖ
†×¬ÖÛúÖ¸ü.
×®Ö¤êü¿Ö ¤êüÞµÖÖ“ÖÖ
†×¬ÖÛúÖ¸ü.
×®ÖµÖ´Ö Ûú¸üÞµÖÖ“ÖÖ
†×¬ÖÛúÖ¸ü.
16
¿ÖÖÃÖÛúßµÖ ±úÖê™üÖêØ—ÖÛúÖê ´Öã¦üÞÖÖ»ÖµÖ, ¯ÖãÞÖê - 411 001.

¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉÉSÉÒ |ÉEòɶÉxÉä ʨɳýhªÉÉSÉÒ Ê`öEòÉhÉä
 ∗ ºÉÆSÉɱÉEò,
¶ÉɺÉxÉ ¨ÉÖpùhÉ, ±ÉäJÉxɺÉɨÉOÉÒ ´É |ÉEòɶÉxÉ ºÉÆSÉɱÉxÉɱɪÉ,
¨É½þÉ®úɹ]Åõ ®úÉVªÉ,
xÉäiÉÉVÉÒ ºÉÖ¦ÉÉ¹É ¨ÉÉMÉÇ, ¨ÉÖƤÉ<Ç-400 004.
nÚù®úv´ÉxÉÒ : 022/23632693 ´É 23630695,
  23631148, 23634049.
∗ ´ªÉ´ÉºlÉÉ{ÉEò,
¶ÉɺÉEòÒªÉ ¡òÉä]õÉäËZÉEòÉä ¨ÉÖpùhÉÉ±ÉªÉ ´É OÉÆlÉÉMÉÉ®ú,
¡òÉä]õÉäËZÉEòÉä ¨ÉÖpùhÉÉ±ÉªÉ +É´ÉÉ®ú, VÉÒ. {ÉÒ. +Éä. Vɴɳý,
{ÉÖhÉä - 411 001.
nÚ®úv´ÉxÉÒ : 020/26125808, 26124759.
∗ ´ªÉ´ÉºlÉÉ{ÉEò,
¶ÉɺÉEòÒªÉ ¨ÉÖpùhÉÉ±ÉªÉ ´É OÉÆlÉÉMÉÉ®ú,
ʺÉδ½þ±É ±ÉÉ<ÇxºÉ,
xÉÉMÉ{ÉÚ®ú - 440 001.
nÚ®úv´ÉxÉÒ : 0712/2562615.
∗ ºÉ½þɪÉEò ºÉÆSÉɱÉEò,
¶ÉɺÉEòÒªÉ ±ÉäJÉxɺÉɨÉOÉÒ ¦ÉÉÆb÷É®ú ´É OÉÆlÉÉMÉÉ®ú,
¶É½þÉMÉÆVÉ, MÉÉÆvÉÒ SÉÉèEòÉVɴɳý,
+Éè®ÆúMÉɤÉÉnù-431 001.
nÚ®úv´ÉxÉÒ : 0240/2331468, 2331525.
∗ ´ªÉ´ÉºlÉÉ{ÉEò,
¶ÉɺÉEòÒªÉ ¨ÉÖpùhÉÉ±ÉªÉ ´É ±ÉäJÉxɺÉɨÉOÉÒ ¦ÉÉÆb÷É®ú,
iÉÉ®úɤÉÉ<Ç {ÉÉEÇò,
EòÉä±½þÉ{ÉÚ®ú - 416 003.
nÚ®úv´ÉxÉÒ : 0231/2650395, 2650402.
+ÉÊhÉ ¨É½þÉ®úɹ]Åõ ¶ÉɺÉxÉÉSªÉÉ |ÉEòɶÉxÉÉSÉä +ÊvÉEÞòiÉ Ê´ÉGäòiÉä.

‹ Prev All Maharashtra acts Next ›